{"id":16100,"date":"2021-09-13T11:43:00","date_gmt":"2021-09-13T09:43:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/?post_type=kwartalnik&p=16100"},"modified":"2026-09-23T11:47:04","modified_gmt":"2026-09-23T09:47:04","slug":"od-zawodu-do-kompetencji","status":"publish","type":"kwartalnik","link":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/kwartalnik\/kwartalnik-zsk-3-2021\/od-zawodu-do-kompetencji\/","title":{"rendered":"Od zawodu do kompetencji"},"content":{"rendered":"\n

W ostatnim p\u00f3\u0142roczu przed wybuchem pandemii co czwarty Polak zmieni\u0142 prac\u0119<\/strong>. Kolejne monitory rynku pracy przygotowywane przez agencj\u0119 badawcz\u0105 Ramstad pokazuj\u0105, \u017ce wsp\u00f3\u0142czynnik ten, mimo waha\u0144, pozostaje na poziomie ok. 20%. Co wa\u017cne, m\u00f3wimy tu o zmianie zatrudnienia, a nie stanowiska w firmie \u2013 te drugi typ mobilno\u015bci bywa w ostatnich latach nawet rzadszy ni\u017c zmiana miejsca pracy. Grup\u0105 wiekow\u0105 najcz\u0119\u015bciej zmieniaj\u0105c\u0105 prac\u0119 s\u0105 oczywi\u015bcie osoby m\u0142ode. Wed\u0142ug naj\u015bwie\u017cszych lipcowych danych w grupie 18\u201329-latk\u00f3w prac\u0119 zmieni\u0142o a\u017c 30% os\u00f3b. Przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 my\u015ble\u0107, \u017ce rotacje nie dotycz\u0105 starszych pokole\u0144, jednak warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce i w grupie 50+ prac\u0119 zmieni\u0142 co dziesi\u0105ty pracownik.<\/p>\n\n\n\n

C\u00f3\u017c, mamy dynamiczny i elastyczny rynek pracy. Ale pod tymi statystykami kryje si\u0119 co\u015b wi\u0119cej. Zmiana dotyczy nie tylko miejsca czy formy \u015bwiadczenia pracy. To tak\u017ce zmiana tego, co si\u0119 robi. Dzisiaj kursy i szkolenia to nie wy\u0142\u0105cznie podnoszenie czy uzupe\u0142nianie umiej\u0119tno\u015bci. Coraz cz\u0119\u015bciej s\u0105 to oferty skierowane do os\u00f3b pragn\u0105cych si\u0119 przebran\u017cowi\u0107. Specjalistka ds. komunikacji zostaje programistk\u0105, a jej kolega z firmy zapisuje si\u0119 na kurs stolarski<\/strong>. I robi\u0105 to nie tylko hobbystycznie. S\u0105 gotowi do ca\u0142kowitej zmiany, nie tylko zawodowej, ale i \u017cyciowej.<\/p>\n\n\n\n

To \u2013 na razie \u2013 przypadki statystycznie rzadkie, ale u\u015bwiadamiaj\u0105 nam, \u017ce determinuj\u0105ca rola \u201ezawodu\u201d i miejsca pracy w naszym \u017cyciu s\u0142abnie. Z drugiej strony, horyzont naszego my\u015blenia wci\u0105\u017c wyznacza wzorzec pracy jako \u017ar\u00f3d\u0142a to\u017csamo\u015bci. Nabra\u0142 on szczeg\u00f3lnego znaczenia w spo\u0142ecze\u0144stwie przemys\u0142owym, w kt\u00f3rym praca w wielkich fabrykach czy innych biurokratycznie zorganizowanych instytucjach decydowa\u0142a o naszym miejscu w spo\u0142ecze\u0144stwie, a \u015bcie\u017cka zawodowa oznacza\u0142a mozolne wspinanie si\u0119 po jasno okre\u015blonych szczeblach kariery w hierarchicznej strukturze. Niby takie wyobra\u017cenie o pracy odesz\u0142o do lamusa, ale jest wci\u0105\u017c mocno zakotwiczone w naszym j\u0119zyku. Nadal, wype\u0142niaj\u0105c r\u00f3\u017cne formularze, natrafiamy na rubryczk\u0119 \u201ezaw\u00f3d\u201d, kt\u00f3rej wype\u0142nienie jest dla wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie pracuj\u0105cych du\u017co bardziej problematyczne ni\u017c dla pokolenia ich rodzic\u00f3w i dziadk\u00f3w. W szko\u0142ach i przedszkolach dzieciaki pytane s\u0105, kim chcia\u0142yby by\u0107 w przysz\u0142o\u015bci \u2013 nie, czym si\u0119 zajmowa\u0107, co robi\u0107 w \u017cyciu, jakimi by\u0107, ale w\u0142a\u015bnie \u201ekim by\u0107\u201d. Tak jakby zaw\u00f3d nas nadal definiowa\u0142. Jakby m\u00f3g\u0142by nas definiowa\u0107. Nie mo\u017ce<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n

Je\u015bli nie zaw\u00f3d, to co?<\/h2>\n\n\n\n

Zaw\u00f3d, to\u017csamo\u015b\u0107 zawodowa, kariera, wspinanie si\u0119 po jej szczeblach \u2013 to j\u0119zyk, kt\u00f3ry nie nad\u0105\u017ca za rzeczywisto\u015bci\u0105. Tak jak liczne przekonania: \u017ce \u015bcie\u017cka zawodowa musi by\u0107 linearna, \u017ce si\u0119 wspinamy, idziemy zawsze do przodu, gromadz\u0105c coraz wi\u0119cej do\u015bwiadczenia, z kt\u00f3rego nast\u0119pnie korzystamy. \u017be nieodpowiedzialne jest porzucenie dotychczasowej \u015bcie\u017cki czy cho\u0107by skr\u0119cenie w bok. Tymczasem wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie poruszamy si\u0119 w sferze zawodowej raczej horyzontalnie ni\u017c wertykalnie, nieraz chaotycznie, patchworkowo, mozaikowo.<\/p>\n\n\n\n

Nie jest jednak tak, \u017ce nic si\u0119 w j\u0119zyku nie zmienia. M\u00f3wi\u0105c o rynku pracy i edukacji, coraz cz\u0119\u015bciej m\u00f3wimy nie o zawodzie i wykszta\u0142ceniu, ale o kompetencjach. Kompetencje s\u0105 troch\u0119 jak klocki, z kt\u00f3rych mo\u017cna budowa\u0107 r\u00f3\u017cne konstrukcje. Jedne klocki s\u0105 uniwersalne, inne specyficzne, ale mo\u017cliwo\u015bci ich \u0142\u0105czenia, jak i do\u0142\u0105czania nowych, pozostaje wiele. Kiedy my\u015blimy o naszych kompetencjach i ich u\u017cyteczno\u015bci w r\u00f3\u017cnych kontekstach, du\u017co \u0142atwiej jest nam opowiedzie\u0107 o naszych do\u015bwiadczeniach zawodowych. Du\u017co \u0142atwiej te\u017c my\u015ble\u0107 o planach i mo\u017cliwo\u015bciach.
Na ca\u0142ym \u015bwiecie, w tym oczywi\u015bcie w Unii Europejskiej, kompetencje staj\u0105 si\u0119 centraln\u0105 kategori\u0105 w strategiach rozwoju czy badaniach dotycz\u0105cych pracy i edukacji<\/strong>. M\u00f3wimy ju\u017c raczej o kompetencjach, a nie zawodach przysz\u0142o\u015bci; o niedostosowaniu kompetencyjnym, a nie zawodowym. S\u0142owo \u201eumiej\u0119tno\u015bci\u201d pojawia si\u0119 tak\u017ce w nazwach firm, agencji badawczych czy instytucji publicznych.<\/p>\n\n\n\n

Kompetencje w edukacji i pracy<\/h2>\n\n\n\n

Przejawy tej (r)ewolucji zaobserwowa\u0107 mo\u017cemy tak\u017ce w Polsce. Sp\u00f3jrzmy na sektor edukacji. Podstawy programowe na wszystkich jej poziomach \u2013 od przedszkola po uczelnie \u2013 opisane s\u0105 w kategoriach efekt\u00f3w kszta\u0142cenia, co znaczy, \u017ce wskazuj\u0105, co ucze\u0144 powinien wiedzie\u0107, umie\u0107 oraz jakimi kompetencjami spo\u0142ecznymi czy postawami si\u0119 wykazywa\u0107. Na ile my\u015blenie o edukacji zmieni\u0142o si\u0119 wraz ze zmian\u0105 sposobu opisu podstaw programowych i program\u00f3w kszta\u0142cenia, pozostaje kwesti\u0105 niezmiernie istotn\u0105, ale na odr\u0119bn\u0105 dyskusj\u0119. Niemniej jednak postawienie w centrum refleksji o kszta\u0142ceniu pytania, co ma by\u0107 jego wymiernym efektem, staje si\u0119 coraz bardziej popularne i organizuje dyskusje o tym, jaka jest rola edukacji w przygotowywaniu do funkcjonowania w z\u0142o\u017conym \u015bwiecie spo\u0142ecznym oraz na elastycznym i dynamicznym rynku pracy.<\/p>\n\n\n\n

Logika efekt\u00f3w uczenia si\u0119 wkracza tak\u017ce na rynek, do j\u0119zyka pracodawc\u00f3w, specjalist\u00f3w HR czy firm szkoleniowych. Trudno si\u0119 dziwi\u0107. Po co pracodawca ma wymaga\u0107 od kandydat\u00f3w dyplomu uko\u0144czenia uczelni, je\u015bli wszyscy si\u0119 nim legitymuj\u0105? Po co nam te dziesi\u0105tki certyfikat\u00f3w uczestnictwa w r\u00f3\u017cnych kursach? Licz\u0105 si\u0119 te certyfikaty, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105 konkretne umiej\u0119tno\u015bci, jak certyfikaty j\u0119zykowe, informatyczne, czy cho\u0107by prawo jazdy. Na bazie tego my\u015blenia powsta\u0142 Zintegrowany System Kwalifikacji<\/strong>. R\u00f3\u017cne instytucje mog\u0105 zg\u0142asza\u0107 do niego kwalifikacje, jednak musz\u0105 by\u0107 one opisane w kategoriach efekt\u00f3w uczenia si\u0119, a tak\u017ce musi im towarzyszy\u0107 pomys\u0142 na to, jak je w spos\u00f3b rzetelny i trafny sprawdza\u0107. Kwalifikacje w\u0142\u0105czone do ZSK maj\u0105 t\u0119 dodatkow\u0105 warto\u015b\u0107, i\u017c odniesione s\u0105 do Polskiej i Europejskiej Ramy Kwalifikacji, co umo\u017cliwia mi\u0119dzynarodow\u0105 por\u00f3wnywalno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Zintegrowany System Kwalifikacji to tylko narz\u0119dzie<\/strong>. Ale stoj\u0105 za nim idee znajduj\u0105ce coraz mocniejsze ugruntowanie w sposobie my\u015blenia o edukacji i rynku pracy, a tak\u017ce budowania most\u00f3w mi\u0119dzy tymi dwoma, nieraz odleg\u0142ymi od siebie, \u015bwiatami. Pami\u0119tajmy te\u017c, \u017ce rynek pracy to nie jedyny kontekst, w jakim powinni\u015bmy my\u015ble\u0107 o naszym zapotrzebowaniu na wiedz\u0119, umiej\u0119tno\u015bci i kompetencje spo\u0142eczne, bowiem rzutuj\u0105 one na to, jak funkcjonujemy jako jednostki i jako spo\u0142ecze\u0144stwo konfrontuj\u0105ce si\u0119 z mas\u0105 spo\u0142ecznych, politycznych czy ekologicznych wyzwa\u0144.<\/p>\n\n\n\n

Autorka: Aleksandra Leyk<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Socjolo\u017cka, badaczka pracy, ekspertka w Instytucie Bada\u0144 Edukacyjnych. Wsp\u00f3\u0142autorka<\/a> ksi\u0105\u017cki \u201eCi\u0119cia. M\u00f3wiona historia transformacji\u201d<\/strong>, uznan\u0105 w konkursie \u201ePolityki\u201d za najlepsz\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 historyczn\u0105 roku.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zaw\u00f3d na ca\u0142e \u017cycie? \u2013 raczej nie. Licz\u0105 si\u0119 kompetencje i to, jakie konstrukcje z nich budujemy.<\/p>\n","protected":false},"featured_media":16101,"parent":16072,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"tags":[53,47,5],"autor":[],"class_list":["post-16100","kwartalnik","type-kwartalnik","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-funduszeeuropejskie","tag-funduszeue","tag-zsk"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/16100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik"}],"about":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/kwartalnik"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/16100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16104,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/16100\/revisions\/16104"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/16072"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16101"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16100"},{"taxonomy":"autor","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/autor?post=16100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}