{"id":17634,"date":"2022-10-03T09:26:00","date_gmt":"2022-10-03T07:26:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/?post_type=kwartalnik&#038;p=17634"},"modified":"2026-10-22T09:34:00","modified_gmt":"2026-10-22T07:34:00","slug":"opiekuje-sie-pracuje","status":"publish","type":"kwartalnik","link":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/kwartalnik\/kwartalnik-zsk-4-2022\/opiekuje-sie-pracuje\/","title":{"rendered":"Opiekuj\u0119 si\u0119\u2026 Pracuj\u0119?"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">D\u0142ugotrwa\u0142a opieka nad s\u0119dziwym rodzicem, dzieckiem z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 czy partnerem po ci\u0119\u017ckim wypadku to przede wszystkim akt odpowiedzialno\u015bci i troski. Jednak na gruncie polityki spo\u0142ecznej warto potraktowa\u0107 sprawowanie opieki jako prac\u0119 \u2013 przynajmniej z trzech zasadniczych powod\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden wi\u0105\u017ce si\u0119 z rozwijaniem postawy uczenia si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zdobywania kwalifikacji.<br><br>W artykule odwo\u0142ujemy si\u0119 do wynik\u00f3w interwencji badawczej skierowanej do os\u00f3b sprawuj\u0105cych opiek\u0119 nad bliskimi niesamodzielnymi. Projekt \u201eOpiekuj\u0119 si\u0119 \u2013 pracuj\u0119\u201d by\u0142 realizowany na prze\u0142omie jesieni i zimy 2021 roku w Warszawie i polega\u0142 na dostarczeniu wsparcia grupie 10 kobiet w wieku 45+, kt\u00f3re opiekowa\u0142y si\u0119 bliskimi osobami zale\u017cnymi. Badawczym celem projektu by\u0142o zebranie wiedzy pozwalaj\u0105cej na pog\u0142\u0119bione zrozumienie sytuacji os\u00f3b sprawuj\u0105cych \u201epe\u0142noetatow\u0105\u201d opiek\u0119 nad bliskimi niesamodzielnymi \u2013 przede wszystkim ich oczekiwa\u0144, potrzeb, trudno\u015bci i obaw widzianych w kontek\u015bcie specyficznej sytuacji \u017cyciowej, w jakiej si\u0119 znajduj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Traktowanie opieki jako pracy pomaga zidentyfikowa\u0107 pojawiaj\u0105ce si\u0119 trudno\u015bci<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Traktowanie opieki nad bliskim jako pracy pozwala wydoby\u0107 na wierzch wiele jej istotnych oraz problematycznych aspekt\u00f3w, kt\u00f3re przez inne narracje s\u0105 cz\u0119sto pomijane.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Popularna perspektywa \u2013 zw\u0142aszcza w\u015br\u00f3d samych opiekuj\u0105cych si\u0119 \u2013 ujmuje opiek\u0119 jako misj\u0119, kt\u00f3r\u0105 trzeba wype\u0142nia\u0107 z godno\u015bci\u0105. Z jednej strony takie podej\u015bcie do wyzwania pomaga nierzadko zmobilizowa\u0107 wewn\u0119trzne si\u0142y, akcentuje konieczno\u015b\u0107 rozwijania samodyscypliny i przyjmowania postawy niez\u0142omno\u015bci \u2013 z drugiej jednak odsuwa na dalszy plan kwesti\u0119 dobrostanu osoby sprawuj\u0105cej opiek\u0119 (je\u015bli opieka jest \u201ekrzy\u017cem, kt\u00f3ry trzeba nie\u015b\u0107 z godno\u015bci\u0105\u201d, to pytanie o komfort d\u017awigaj\u0105cego wydaje si\u0119 nie na miejscu).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Z kolei retoryka dobrowolnego i szlachetnego po\u015bwi\u0119cania si\u0119 marginalizuje nierzadko pot\u0119\u017cny baga\u017c negatywnych emocji zwi\u0105zanych w wype\u0142nianiem codziennych obowi\u0105zk\u00f3w i relacjami z podopiecznym. Komu\u015b, kto strojony jest w szaty troskliwego opiekuna, mo\u017ce by\u0107 trudno przyzna\u0107 si\u0119 zar\u00f3wno przed innymi, jak i przed samym sob\u0105, \u017ce zapewnianie opieki bywa wyczerpuj\u0105ce, a podopieczny potrafi nieraz doprowadzi\u0107 do bia\u0142ej gor\u0105czki. O ile\u017c \u0142atwiej skonfrontowa\u0107 si\u0119 z poczuciem wypalenia zawodowego ni\u017c ze stanem wyczerpania i z\u0142o\u015bci, jak\u0105 budzi opiekowanie si\u0119 osob\u0105 blisk\u0105. W obu sytuacjach mamy do czynienia z tym samym problem, ale w drugim przypadku b\u0119dzie on cz\u0119\u015bciej ulega\u0107 wyparciu przez osoby sprawuj\u0105cych opiek\u0119, ze wszystkimi negatywnymi konsekwencjami dla tych os\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Traktowanie opieki jako pracy sprzyja spo\u0142ecznemu uznaniu<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Traktowanie opieki jako pracy stanowi dobr\u0105 ram\u0119 do rozmowy o warunkach, w jakich powinna by\u0107 sprawowana, oraz o problemach i zagro\u017ceniach, kt\u00f3re mog\u0105 dotyka\u0107 opiekuj\u0105cych si\u0119. Je\u015bli spojrzymy na opiek\u0119 jako prac\u0119, to \u0142atwiej nam b\u0119dzie dostrzec, \u017ce:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sprawowanie opieki to kwestia indywidualnego wyboru. Osoby, kt\u00f3re si\u0119 jej podejmuj\u0105 powinny otrzymywa\u0107 spo\u0142eczne uznanie, szacunek i wsparcie.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tymczasem w odbiorze spo\u0142ecznym opieka nad osob\u0105 blisk\u0105 bywa nieraz postrzegana jako \u017cyciowa konieczno\u015b\u0107, przykry obowi\u0105zek i niewdzi\u0119czne zadanie \u2013 jako taka generuje przede wszystkim ma\u0142o konstruktywne, dystansuj\u0105ce wsp\u00f3\u0142czucie i lito\u015b\u0107 w stosunku do opiekuj\u0105cych si\u0119.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sprawowanie opieki mocno anga\u017cuje osoby opiekuj\u0105ce si\u0119 czasowo, nierzadko w zakresie znacznie przekraczaj\u0105cym standardowe osiem godzin pracy.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tymczasem opieka bywa nieraz postrzegana jako zestaw kilku do\u015b\u0107 prostych zada\u0144 \u2013 powtarzalnych i niepoch\u0142aniaj\u0105cych wiele czasu (zw\u0142aszcza w przypadku os\u00f3b starszych).<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sprawowanie opieki to us\u0142uga, kt\u00f3ra niesie ze sob\u0105 istotn\u0105 warto\u015b\u0107 ekonomiczn\u0105 i jeszcze wi\u0119kszy po\u017cytek spo\u0142eczny. Dostarczenie jej w ramach rynku to miesi\u0119czny koszt rz\u0119du kilku tysi\u0119cy z\u0142otych (od 3 do 8 tysi\u0119cy, w zale\u017cno\u015bci od standardu).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tymczasem, podobnie jak domowa praca kobiet, opieka na bliskimi niesamodzielnymi znajduje si\u0119 poza centrum uwagi dominuj\u0105cego politycznego oraz ekonomicznego dyskursu. Temat w Polsce jest do tego stopnia spychany na margines, \u017ce brakuje nawet podstawowych statystyk okre\u015blaj\u0105cych skal\u0119 zjawiska \u2013 cho\u0107 s\u0105 solidne podstawy do przypuszcze\u0144, \u017ce rzecz dotyczy co najmniej setek tysi\u0119cy obywateli. Innymi s\u0142owy, mamy do czynienia z daleko posuni\u0119t\u0105 marginalizacj\u0105 wcale niemarginalnego spo\u0142ecznie tematu.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sprawowanie opieki wi\u0105\u017ce si\u0119 dla os\u00f3b j\u0105 wykonuj\u0105cych zazwyczaj z braniem na siebie wielu obowi\u0105zk\u00f3w oraz przyjmowaniem osobistej odpowiedzialno\u015bci za stan podopiecznego.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tymczasem osoby zapewniaj\u0105ce bliskim opiek\u0119 nie maj\u0105 w Polsce \u017cadnych praw ustawowych, m.in. prawa do wynagrodzenia, prawa do wypoczynku czy prawa do bezpiecznych i higienicznych warunk\u00f3w wykonywania opieki.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Sprawowanie opieki generuje problemy typowe dla aktywno\u015bci zawodowej z wypaleniem zawodowym na czele.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tymczasem sami sprawuj\u0105cy opiek\u0119 cz\u0119sto nie daj\u0105 sobie prawa do wypoczynku i regeneracji. Tego prawa odmawia im nierzadko ich otoczenie (\u201ebo przecie\u017c to nie praca\u201d \u2013 a skoro nie ma pracy, to nie ma te\u017c wypoczynku).<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Je\u015bli sprawowanie opieki nie jest prac\u0105, to osoby podejmuj\u0105ce si\u0119 jej s\u0105 nieaktywne zawodowo (bezrobotne).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tymczasem w spo\u0142ecze\u0144stwie, w kt\u00f3rym panuje kult pracy, posiadanie statusu osoby nieaktywnej zawodowo jest istotnym czynnikiem spo\u0142ecznego wykluczenia, mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c znacz\u0105co rzutowa\u0107 na poczucie w\u0142asnej warto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<h2 class=\"wp-block-heading\"><strong>Traktowanie opieki jako pracy pomaga zmapowa\u0107 zawodowy potencja\u0142 i kompetencje<\/strong><\/h2>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">M\u00f3wienie o d\u0142ugotrwa\u0142ej opiece nad bliskimi jako pracy pozwala dostrzec w tym do\u015bwiadczeniu potencja\u0142, kt\u00f3ry mo\u017cna wykorzysta\u0107 w momencie powrotu na rynek pracy. Nie chodzi tu jedynie o najbardziej oczywist\u0105 w tym kontek\u015bcie prac\u0119 w bran\u017cy opieku\u0144czej, ale te\u017c o rozpoznanie u siebie umiej\u0119tno\u015bci o charakterze mocno uniwersalnym jak np. zadaniowo\u015b\u0107, dobra organizacja czasu czy cierpliwo\u015b\u0107 w kontaktach z lud\u017ami.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Podczas realizacji projektu \u201eOpiekuj\u0119 si\u0119 \u2013 pracuj\u0119\u201d mieli\u015bmy mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmapowania potencja\u0142u os\u00f3b sprawuj\u0105cych opiek\u0119, kt\u00f3ry ilustruje poni\u017csza infografika.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image aligncenter is-resized\"><a class=\"oceanwp-lightbox\" href=\"https:\/\/kwalifikacje.edu.pl\/wp-content\/uploads\/emilia.png\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\"><img decoding=\"async\" src=\"https:\/\/kwalifikacje.edu.pl\/wp-content\/uploads\/emilia.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-24514\" style=\"aspect-ratio:2.546969696969697;width:1681px;height:auto\"\/><\/a><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Przedstawione powy\u017cej typowe kompetencje i predyspozycje umo\u017cliwiaj\u0105 im odpowiednio realizowa\u0107 obowi\u0105zki opieku\u0144cze. &nbsp;W trakcie pe\u0142nienia tych obowi\u0105zk\u00f3w przydatne kompetencje s\u0105 dalej rozwijane. Uczestniczki projektu nie by\u0142y na og\u00f3\u0142 \u015bwiadome tego, jakie kompetencje i predyspozycje posiadaj\u0105 \u2013 dopiero po wzi\u0119ciu udzia\u0142u w sesji z doradc\u0105 zawodowym u\u015bwiadomi\u0142y sobie, jak znacz\u0105cym potencja\u0142em zawodowym dysponuj\u0105.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">O autorach:<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Micha\u0142 Danielewicz<\/strong> \u2013 socjolog, badacz jako\u015bciowy i ekspert ds. bada\u0144 w IBE.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Emilia Sobol<\/strong> \u2013 etnolo\u017cka i antropolo\u017cka kulturowa, ekspertka ds. bada\u0144 w IBE.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Aleksandra W\u00f3jcicka<\/strong> \u2013 socjolo\u017cka, ekspertka ds. walidacji w IBE.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>D\u0142ugotrwa\u0142a opieka nad s\u0119dziwym rodzicem, dzieckiem z niepe\u0142nosprawno\u015bci\u0105 czy partnerem po ci\u0119\u017ckim wypadku to przede wszystkim akt odpowiedzialno\u015bci i troski. Jednak na gruncie polityki spo\u0142ecznej warto potraktowa\u0107 sprawowanie opieki jako prac\u0119 \u2013 przynajmniej z trzech zasadniczych powod\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden wi\u0105\u017ce si\u0119 z rozwijaniem postawy uczenia si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie i mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zdobywania kwalifikacji. W [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":17635,"parent":17602,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"tags":[53,47,547],"autor":[],"class_list":["post-17634","kwartalnik","type-kwartalnik","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-funduszeeuropejskie","tag-funduszeue","tag-kwartalnik"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17634","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik"}],"about":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/kwartalnik"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17634\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17637,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17634\/revisions\/17637"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17602"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17635"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17634"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17634"},{"taxonomy":"autor","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/autor?post=17634"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}