Przyk\u0142ady walidacji efekt\u00f3w uczenia si\u0119 u\u0142atwiaj\u0105ce podj\u0119cie pracy przez imigrant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Polityka uczenia si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie (ang. lifelong learning<\/em>) wymaga system\u00f3w wspieraj\u0105cych rozpoznawanie i potwierdzanie kompetencji, kt\u00f3re zosta\u0142y nabyte na r\u00f3\u017cnych etapach \u017cycia, w r\u00f3\u017cnych kontekstach i r\u00f3\u017cn\u0105 drog\u0105: formaln\u0105, nieformaln\u0105 lub pozaformaln\u0105. W Polsce na te potrzeby odpowiada tzw. walidacja efekt\u00f3w uczenia si\u0119<\/strong><\/a>, dost\u0119pna w ramach Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji.<\/p>\n\n\n\n Jakkolwiek w ka\u017cdym kraju, w kt\u00f3rym dost\u0119pna jest walidacja, mo\u017cna wyr\u00f3\u017cni\u0107 etapy identyfikowania kompetencji, ich dokumentowania, weryfikacji i certyfikowania (przynajmniej niekt\u00f3re z nich), to cele walidacji mog\u0105 by\u0107 bardzo r\u00f3\u017cne. R\u00f3\u017cnice mog\u0105 wynika\u0107 z potrzeb, priorytet\u00f3w lub cel\u00f3w wprowadzenia mechanizmu potwierdzania kompetencji. Najbardziej oczywistym i powszechnym celem walidacji jest umo\u017cliwienie potwierdzenia nabytych kompetencji po to, aby nie odsy\u0142a\u0107 danej osoby na d\u0142ugotrwa\u0142e studia, kursy lub szkolenia, je\u017celi jej dotychczasowe do\u015bwiadczenie (zawodowe, ale te\u017c \u017cyciowe) \u015bwiadczy o tym, \u017ce posiada wymagane kompetencje. Innym celem mo\u017ce by\u0107 umo\u017cliwienie podj\u0119cia studi\u00f3w i ewentualnie skr\u00f3cenie ich trwania osobie, kt\u00f3ra nie spe\u0142nia formalnych wymog\u00f3w, ale \u2013 podobnie \u2013 posiada ju\u017c odpowiednie kompetencje. Jeszcze innym celem jest zidentyfikowanie i udokumentowanie kompetencji os\u00f3b, kt\u00f3re s\u0105 na etapie podejmowania pierwszych decyzji edukacyjnych lub zawodowych albo decyzji o przebran\u017cowieniu si\u0119 czy zmianie pracy.<\/p>\n\n\n\n Niekt\u00f3re systemy walidacji otwarte s\u0105 r\u00f3wnie\u017c na potrzeby os\u00f3b, kt\u00f3re musia\u0142y emigrowa\u0107 z powod\u00f3w osobistych, ekonomicznych lub politycznych. Zdarza si\u0119, \u017ce nie maj\u0105 one formalnego wykszta\u0142cenia w zawodzie, nie znaj\u0105 j\u0119zyka albo nie maj\u0105 dokument\u00f3w po\u015bwiadczaj\u0105cych ich edukacj\u0119 i do\u015bwiadczenie zawodowe. Ze wzgl\u0119du na obecn\u0105 sytuacj\u0119 polityczn\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z wojn\u0105 w Ukrainie warto przyjrze\u0107 si\u0119 rozwi\u0105zaniom zagranicznym, kt\u00f3re wspieraj\u0105 imigrant\u00f3w w odnalezieniu si\u0119 na nowym dla nich rynku pracy. W Bazie Dobrych Praktyk<\/strong><\/a> mo\u017cna odnale\u017a\u0107 przyk\u0142ady takich rozwi\u0105za\u0144, istniej\u0105cych w lokalnych instytucjach.<\/p>\n\n\n\n Opisana ni\u017cej dobra praktyka dotyczy procedury uznawania kwalifikacji zawodowych uzyskanych poza Niemcami, wprowadzonej federaln\u0105 Ustaw\u0105 o udoskonaleniu zasad stwierdzania i uznawania kwalifikacji zawodowych zdobytych za granic\u0105<\/em> z 2012 r. Celem walidacji jest okre\u015blenie, czy kompetencje lub kwalifikacje kandydata s\u0105 r\u00f3wnowa\u017cne z tymi, kt\u00f3re uzyska\u0142by w wyniku uczenia si\u0119 w systemie dualnego kszta\u0142cenia zawodowego w Niemczech.<\/p>\n\n\n\n Identyfikowanie<\/strong> efekt\u00f3w uczenia si\u0119 odbywa si\u0119 w formie sesji doradczej. Najpierw doradca, na podstawie do\u015bwiadczenia zawodowego kandydata, pr\u00f3buje ustali\u0107, czy proces uznawania jest w danym wypadku zasadny. Je\u015bli wst\u0119pna analiza do\u015bwiadczenia zawodowego i dokument\u00f3w uzasadnia dalsze procedowanie, doradca i kandydat wsp\u00f3lnie okre\u015blaj\u0105, jaka kwalifikacja b\u0119dzie podstaw\u0105 procesu uznawania.<\/p>\n\n\n\n Dokumentowanie<\/strong> efekt\u00f3w uczenia si\u0119 polega na zgromadzeniu dowod\u00f3w potwierdzaj\u0105cych m.in.: kszta\u0142cenie i do\u015bwiadczenie zawodowe, kszta\u0142cenie uzupe\u0142niaj\u0105ce, tre\u015b\u0107 szkole\u0144 itd. Dokumentacja mo\u017ce obejmowa\u0107 tak\u017ce \u017cyciorys, wszelkie \u015bwiadectwa, suplementy do dyplom\u00f3w, za\u015bwiadczenia o uko\u0144czeniu kurs\u00f3w i inne. Dokumenty te musz\u0105 by\u0107 oficjalnie potwierdzonymi kopiami \u2013 inaczej nie zostan\u0105 zaakceptowane. Mo\u017cna je z\u0142o\u017cy\u0107 w wersji papierowej albo za po\u015brednictwem poczty elektronicznej.<\/p>\n\n\n\n W wypadku kompetencji stolarskich weryfikacj\u0119<\/strong> przeprowadza izba rzemie\u015blnicza. Analiz\u0119 dokumentacji rozpoczyna si\u0119, gdy dowody s\u0105 znacz\u0105ce, kompletne (potwierdzaj\u0105 ca\u0142e kszta\u0142cenie zawodowe kandydata) i nie budz\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci. Na tym etapie stwierdza si\u0119, czy kwalifikacja uzyskana za granic\u0105 odpowiada kwalifikacji niemieckiej.<\/p>\n\n\n\n Je\u017celi dowody s\u0105 niepe\u0142ne b\u0105d\u017a niewystarczaj\u0105ce do podj\u0119cia decyzji, nale\u017cy sprawdzi\u0107 efekty uczenia si\u0119 kandydata w praktyce, w ramach analizy umiej\u0119tno\u015bci. Dzieje si\u0119 tak w przypadku, gdy:<\/p>\n\n\n\n Analiza umiej\u0119tno\u015bci polega na sprawdzeniu, czy kandydat osi\u0105gn\u0105\u0142 efekty uczenia si\u0119 odpowiadaj\u0105ce wymogom niemieckiego kszta\u0142cenia zawodowego w zakresie rozpatrywanej kwalifikacji. Asesorzy prowadz\u0105cy t\u0119 procedur\u0119 okre\u015blaj\u0105 kryteria oceny i zapisuj\u0105 je w specjalnym formularzu. Kryteria s\u0105 zazwyczaj zbie\u017cne z tym, co jest sprawdzane na niemieckim egzaminie zawodowym, potwierdzaj\u0105cym dan\u0105 kwalifikacj\u0119. Przyk\u0142adowym zadaniem, potwierdzaj\u0105cym posiadanie wymaganych efekt\u00f3w uczenia si\u0119 dla kwalifikacji \u201eStolarz\u201d, mo\u017ce by\u0107 wykonanie drewnianej skrzyni w czasie nieprzekraczaj\u0105cym 7 godzin. Kandydat przygotowuje odpowiednie urz\u0105dzenia do pracy i wykorzystuje je podczas realizacji zadania. Powinien umie\u0107 zamontowa\u0107 metalowe zawiasy, stworzy\u0107 wz\u00f3r forniru, wykona\u0107 obr\u00f3bk\u0119 tworzywa sztucznego i po\u0142\u0105czy\u0107 gotowe elementy ze skrzyni\u0105. Ocena wykonanych zada\u0144 jest dokumentowana w protokole, kt\u00f3ry kandydat otrzymuje bezpo\u015brednio po analizie umiej\u0119tno\u015bci. Do oceny nie stosuje si\u0119 \u017cadnej skali; polega ona jedynie na stwierdzeniu, czy wymagane efekty uczenia si\u0119 zosta\u0142y wykazane.<\/p>\n\n\n\n Certyfikowanie<\/strong> efekt\u00f3w uczenia si\u0119 jest pisemnym powiadomieniem o wyniku analizy dokumentacji lub analizy umiej\u0119tno\u015bci. Wyniki mog\u0105 oznacza\u0107: r\u00f3wnowa\u017cno\u015b\u0107 w stopniu pe\u0142nym \u2013 pe\u0142ne uznanie kwalifikacji uzyskanej za granic\u0105 jako r\u00f3wnowa\u017cnej z odpowiadaj\u0105c\u0105 jej kwalifikacj\u0105 niemieck\u0105; r\u00f3wnowa\u017cno\u015b\u0107 w stopniu cz\u0119\u015bciowym \u2013 cz\u0119\u015bciowe uznanie kwalifikacji; brak r\u00f3wnowa\u017cno\u015bci \u2013 brak uznania kwalifikacji. W zale\u017cno\u015bci od uzyskanego przez kandydata rezultatu mog\u0105 zosta\u0107 podj\u0119te odpowiednie kroki (np. skierowanie na odpowiednie szkolenia).<\/p>\n\n\n\n Grup\u0105 docelow\u0105 tej inicjatywy s\u0105 imigranci chc\u0105cy wej\u015b\u0107 na niemiecki rynek pracy, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 kwalifikacji rozpoznawalnych w tym kraju. Zazwyczaj przechodz\u0105 oni procedury walidacji, skierowani na nie przez pracownik\u00f3w pa\u0144stwowych s\u0142u\u017cb zatrudnienia. Walidacja w tym przypadku obejmuje zidentyfikowanie i udokumentowanie umiej\u0119tno\u015bci. Ka\u017cde z tych dzia\u0142a\u0144 jest realizowane za pomoc\u0105 specjalistycznych narz\u0119dzi. Skonstruowano je w taki spos\u00f3b, aby mog\u0142y si\u0119 nimi pos\u0142ugiwa\u0107 osoby nieznaj\u0105ce niemieckiego lub znaj\u0105ce go s\u0142abo. Wiele tre\u015bci przekazanych jest za pomoc\u0105 obrazk\u00f3w oraz prostych fraz napisanych w kilku j\u0119zykach, dotycz\u0105cych czynno\u015bci zawodowych .<\/p>\n\n\n\n Identyfikowanie<\/strong> dotyczy kompetencji transwersalnych oraz praktycznych. Umiej\u0119tno\u015bci transwersalne s\u0105 identyfikowane w wywiadzie prowadzonym przy u\u017cyciu tzw. Kart Kompetencji. Kandydat wybiera karty odnosz\u0105ce si\u0119 do jego umiej\u0119tno\u015bci, a nast\u0119pnie okre\u015bla poziom bieg\u0142o\u015bci w ka\u017cdej z nich za pomoc\u0105 znacznika +, ++ lub +++. Wspomaga go w tym doradca, zadaj\u0105c dodatkowe pytania. Wykorzystywane s\u0105 r\u00f3wnie\u017c Karty Kariery oraz kwestionariusz internetowy my-professional-experience.org, wskazuj\u0105ce poszczeg\u00f3lne sektory oraz pomagaj\u0105ce doprecyzowa\u0107 poziom umiej\u0119tno\u015bci kandydata. Dokumentowanie<\/strong> tego etapu polega na wygenerowaniu i wype\u0142nieniu przez doradc\u0119 odpowiednich formularzy dla ka\u017cdego z tych narz\u0119dzi.<\/p>\n\n\n\n Na etapie weryfikacji<\/strong> kandydat zostaje skierowany na test MYSKILLS. Test jest prowadzony w lokalnym oddziale pa\u0144stwowych s\u0142u\u017cb zatrudnienia. Jego zadaniem jest ocena umiej\u0119tno\u015bci obejmuj\u0105ca ok. 30 zawod\u00f3w. Kandydat odpowiada na 20 pyta\u0144 dotycz\u0105cych ka\u017cdego z wydzielonych w danym zawodzie obszar\u00f3w zada\u0144 zawodowych (ich liczba waha si\u0119 od 5 do 8). Nast\u0119pnie ogl\u0105da film lub zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105ce typowe zadania zawodowe w danym obszarze kompetencji i odpowiada na pytania szczeg\u00f3\u0142owe (np. dotycz\u0105ce specjalistycznego sprz\u0119tu czy bhp) lub wykonuje proste zadanie (np. wskazuje prawid\u0142ow\u0105 kolejno\u015b\u0107 wykonania konkretnych czynno\u015bci). Test mo\u017cna przeprowadzi\u0107 w j\u0119zyku niemieckim, arabskim, farsi, rosyjskim, tureckim i angielskim.<\/p>\n\n\n\n Procedura ta nie przewiduje wydania certyfikatu<\/strong>, ale w zale\u017cno\u015bci od wynik\u00f3w testu MYSKILL pracownik pa\u0144stwowych s\u0142u\u017cb zatrudnienia mo\u017ce skierowa\u0107 dan\u0105 osob\u0119 na szkolenie, przyzna\u0107 jej sta\u017c lub zaproponowa\u0107 prac\u0119.<\/p>\n\n\n\n W Finlandii szko\u0142y zawodowe nadaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c kwalifikacje i potwierdzaj\u0105 uzyskane efekty uczenia si\u0119. Z tej mo\u017cliwo\u015bci mog\u0105 skorzysta\u0107 zar\u00f3wno obywatele, jak i imigranci. Ca\u0142y proces walidacji jest zindywidualizowany. Dostosowanie procesu do potrzeb kandydata jest mo\u017cliwe dzi\u0119ki zapewnieniu mu doradztwa na ka\u017cdym etapie. Takie us\u0142ugi \u015bwiadcz\u0105 wykwalifikowani nauczyciele szk\u00f3\u0142 zawodowych, kt\u00f3rzy pe\u0142ni\u0105 r\u00f3wnie\u017c funkcj\u0119 asesor\u00f3w podczas weryfikacji.<\/p>\n\n\n\n Punktem wyj\u015bcia jest rozmowa z nauczycielem pe\u0142ni\u0105cym funkcj\u0119 doradcy i stworzenie spersonalizowanego planu rozwoju kompetencji. Kluczowe jest rozpoznanie i opisanie wszystkich kompetencji kandydata. Okre\u015bla si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, jakie dodatkowe efekty uczenia si\u0119 kandydat musi zdoby\u0107, \u017ceby uzyska\u0107 kwalifikacje oraz w jaki spos\u00f3b mo\u017ce to osi\u0105gn\u0105\u0107. Plan zawiera informacje na temat ewentualnego wsparcia finansowego, a tak\u017ce specjalnych potrzeb zwi\u0105zanych z trybem kszta\u0142cenia (np. z powodu trudno\u015bci w nauce, niepe\u0142nosprawno\u015bci lub choroby kandydata).<\/p>\n\n\n\n W celu zidentyfikowania<\/strong> kompetencji kandydata nauczyciele cz\u0119sto korzystaj\u0105 z internetowego narz\u0119dzia do rozpoznania i samooceny umiej\u0119tno\u015bci. Narz\u0119dzie to pomaga pozna\u0107 mocne strony kandydata oraz jego ewentualne braki w zakresie wymaganych kompetencji, a tak\u017ce wynikaj\u0105ce z tego potrzeby dotycz\u0105ce dalszego uczenia si\u0119.<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli kandydat ma wszystkie efekty uczenia si\u0119 niezb\u0119dne do uzyskania kwalifikacji, mo\u017ce dosta\u0107 certyfikat bez konieczno\u015bci dalszej nauki. Je\u017celi jednak brakuje mu cz\u0119\u015bci efekt\u00f3w uczenia si\u0119, doradca ustala, kt\u00f3re modu\u0142y kandydat musi zrealizowa\u0107 oraz okre\u015bla form\u0119 szkolenia: w szkole, w ramach praktyk zawodowych, e-learningu lub w formie \u0142\u0105czonej.<\/p>\n\n\n\n W przypadku, gdy kandydat nie zna j\u0119zyka fi\u0144skiego, nauczyciel mo\u017ce wykorzysta\u0107 fotografie przedstawiaj\u0105ce r\u00f3\u017cne etapy strzy\u017cenia w\u0142os\u00f3w, narz\u0119dzia i metody u\u017cywane we fryzjerstwie. Zadaniem kandydat\u00f3w jest wtedy opisanie ilustracji z pomoc\u0105 t\u0142umacza. Nast\u0119pny etap odbywa si\u0119 w szkoleniowym salonie fryzjerskim, gdzie pod okiem nauczycieli i doradcy kandydaci dokumentuj\u0105<\/strong> zadeklarowane umiej\u0119tno\u015bci. W celu uzupe\u0142nienia brakuj\u0105cych kompetencji j\u0119zykowych niezb\u0119dnych do pracy w zawodzie, kandydaci mog\u0105 zosta\u0107 skierowani na praktyki w salonie fryzjerskim, gdzie poznaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c specyfik\u0119 fi\u0144skiego \u015brodowiska pracy oraz ucz\u0105 si\u0119 technik fryzjerskich, kt\u00f3rych jeszcze nie znaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n Obserwacja jest najwa\u017cniejsz\u0105 metod\u0105 weryfikacji<\/strong> w fi\u0144skim systemie szkolnictwa zawodowego. Zadania praktyczne organizowane s\u0105 zar\u00f3wno w miejscach pracy (obserwacja w warunkach rzeczywistych), jak i w zaaran\u017cowanej przestrzeni w szko\u0142ach zawodowych nadaj\u0105cych kwalifikacje (obserwacja w warunkach symulowanych). Obserwacja w \u015brodowisku pracy jest organizowana we wsp\u00f3\u0142pracy z pracodawcami. Kandydaci wykonuj\u0105 w\u00f3wczas swoje codzienne zadania. Asesorzy analizuj\u0105 ich prac\u0119 i zadaj\u0105 pytania, aby np. dowiedzie\u0107 si\u0119, na jakiej podstawie podejmuj\u0105 decyzje zawodowe. Obserwacja daje ka\u017cdemu z kandydat\u00f3w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaprezentowania swojej pracy i zademonstrowania efekt\u00f3w uczenia si\u0119 opisanych w wymaganiach dotycz\u0105cych kwalifikacji i nigdy nie wygl\u0105da tak samo.<\/p>\n\n\n\n Otrzymany certyfikat<\/strong> mo\u017ce dotyczy\u0107 zar\u00f3wno ca\u0142ej kwalifikacji, jak r\u00f3wnie\u017c cz\u0119\u015bci sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na ni\u0105 efekt\u00f3w uczenia si\u0119. W takim przypadku po zgromadzeniu cz\u0119\u015bciowych certyfikat\u00f3w z czasem taka osoba mo\u017ce uzyska\u0107 pe\u0142n\u0105 kwalifikacj\u0119. Je\u015bli kandydat potwierdzi tylko cz\u0119\u015b\u0107 efekt\u00f3w uczenia si\u0119, wyniki walidacji b\u0119d\u0105 si\u0119 liczy\u0142y przy kolejnym podej\u015bciu do walidacji. Dzi\u0119ki potwierdzeniu okre\u015blonych efekt\u00f3w uczenia si\u0119, kandydat mo\u017ce zosta\u0107 zwolniony z cz\u0119\u015bci zaj\u0119\u0107 zasugerowanego szkolenia. Ponadto, je\u015bli wynik walidacji jest negatywny, ale kandydat ma niewielkie braki w kompetencjach, asesorzy mog\u0105 wyznaczy\u0107 mu okre\u015blone zadania i skierowa\u0107 w ustalonym czasie (zazwyczaj w ci\u0105gu kilku tygodni) na ponown\u0105 weryfikacj\u0119 brakuj\u0105cych efekt\u00f3w uczenia si\u0119 (wy\u0142\u0105cznie tych).<\/p>\n\n\n\n Wszystkie opisane wy\u017cej walidacje maj\u0105 kilka wsp\u00f3lnych cech: zawieraj\u0105 u\u0142atwienia dotycz\u0105ce komunikacji w obcym j\u0119zyku, oferuj\u0105 rozbudowane wsparcie doradcy, charakteryzuj\u0105 si\u0119 znaczn\u0105 indywidualizacj\u0105 procesu oraz wskazuj\u0105 kandydatom \u015bcie\u017cki rozwoju w przypadku niezadowalaj\u0105cych wynik\u00f3w weryfikacji. Cechy te mo\u017cna potraktowa\u0107 jako rekomendacje dotycz\u0105ce tego, w jaki spos\u00f3b powinna by\u0107 projektowana walidacja jako us\u0142uga dla imigrant\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n O szczeg\u00f3\u0142ach wszystkich opisanych powy\u017cej procedur mo\u017cna przeczyta\u0107 w Bazie Dobrych Praktyk<\/strong><\/a>. Jest to wirtualna biblioteka przygotowana przez ekspert\u00f3w Instytutu Bada\u0144 Edukacyjnych<\/strong><\/a>, zawieraj\u0105ca praktyczne przyk\u0142ady prowadzenia walidacji w konkretnych instytucjach lub firmach, wraz z interaktywnymi schematami i infografikami, pochodz\u0105ce z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata. Ka\u017cdy opis zosta\u0142 przygotowany przez eksperta z danego kraju, najcz\u0119\u015bciej zwi\u0105zanego z opisywan\u0105 instytucj\u0105. W ka\u017cdej dobrej praktyce mo\u017cna znale\u017a\u0107 szczeg\u00f3\u0142owy opis procesu walidacji, zastosowanych metod i konkretnych narz\u0119dzi, zasob\u00f3w kadrowych potrzebnych do przeprowadzenia takiej walidacji, warunk\u00f3w materialnych i organizacyjnych, szczeg\u00f3\u0142\u00f3w zwi\u0105zanych z procedurami zapewniania jako\u015bci, odwo\u0142a\u0144, finansowania, a tak\u017ce kontekstu instytucjonalno-prawnego. Przyk\u0142ady z Bazy mog\u0105 sta\u0107 si\u0119 inspiracj\u0105 dla instytucji certyfikuj\u0105cych w projektowaniu walidacji lub dla podmiot\u00f3w zewn\u0119trznego zapewniania jako\u015bci w projektowaniu ewaluacji walidacji.<\/p>\n\n\n\nPotwierdzanie kompetencji stolarskich w Niemczech<\/h2>\n\n\n\n
\n
Potwierdzanie kompetencji zwi\u0105zanych z obr\u00f3bk\u0105 metalu w Niemczech<\/h2>\n\n\n\n
Potwierdzanie kompetencji fryzjerskich w Finlandii<\/h2>\n\n\n\n
Baza Dobrych Praktyk: Walidacja i zapewnianie jako\u015bci<\/h2>\n\n\n\n
O autorce:<\/h3>\n\n\n\n