Sytuacja \u017cyciowa i ekonomiczna migrant\u00f3w z Ukrainy w Polsce<\/strong><\/a>, w kt\u00f3rym uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczynie badano dwukrotnie \u2013 w maju i listopadzie 2022 r. W okresie tym odsetek tych, kt\u00f3rzy deklaruj\u0105, \u017ce nie znaj\u0105 j\u0119zyka polskiego, spad\u0142 z 46% do 21%, za\u015b wzr\u00f3s\u0142 odsetek znaj\u0105cych j\u0119zyk \u201etroch\u0119\u201d i \u201edobrze\u201d. Oznacza\u0107 to mo\u017ce, \u017ce cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b uczy si\u0119 j\u0119zyka polskiego w r\u00f3\u017cnych kontekstach i w tym obszarze kompetencji ma miejsce powolny post\u0119p.<\/p>\n\n\n\nJak wynika z badania przeprowadzonego przez Uni\u0119 Metropolii Polskich im. Paw\u0142a Adamowicza \u201eUkrai\u0144cy w 12 najwi\u0119kszych polskich miastach po 24.02.2022 r.\u201d, tylko 4% migrant\u00f3w wskaza\u0142o na nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego jako najbardziej potrzebn\u0105 form\u0119 pomocy i wsparcia. By\u0107 mo\u017ce na tak niski wynik rzutowa\u0142o samo sformu\u0142owanie pytania i zestawienie nauki j\u0119zyka polskiego z innymi formami pomocy. Z kolei w badaniu NBP kursy j\u0119zyka polskiego s\u0105 jedn\u0105 z kluczowych oczekiwanych przez uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczynie form pomocy (43%). Osoby, kt\u00f3re podejmuj\u0105 nauk\u0119 j\u0119zyka polskiego, najcz\u0119\u015bciej robi\u0105 to samodzielnie, korzystaj\u0105c g\u0142ownie z kurs\u00f3w on-line<\/em> lub materia\u0142\u00f3w zamieszczanych w internecie. Tylko co dwudziesty badany uczy si\u0119 na kursach oferowanych przez organizacje pozarz\u0105dowe, a co dziesi\u0105ty korzysta z oferty uczelni wy\u017cszych (12%), podobnie jak z indywidualnych, prywatnych lekcji (10%). Na prywatne szko\u0142y j\u0119zykowe wskaza\u0142o zaledwie 6% respondent\u00f3w i respondentek. Natomiast prawie wszystkie formy nauki j\u0119zyka polskiego s\u0105 dost\u0119pne dla uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczy\u0144 bezp\u0142atnie.<\/p>\n\n\n\nBrak znajomo\u015bci j\u0119zyka stanowi jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych barier w procesie integracji, a tak\u017ce w dost\u0119pie do rynku pracy (mo\u017cliwo\u015b\u0107 znalezienia zatrudnienia, rodzaj wykonywanej pracy i jej zgodno\u015b\u0107 z posiadanymi kwalifikacjami). Wed\u0142ug danych NBP spo\u015br\u00f3d uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczy\u0144 nieznaj\u0105cych j\u0119zyka polskiego pracowa\u0142o 50%, a spo\u015br\u00f3d znaj\u0105cych go dobrze \u2013 82%. Kompetencje j\u0119zykowe s\u0105 szczeg\u00f3lnie potrzebne do pracy w us\u0142ugach, na stanowiskach specjalistycznych, w edukacji, a tak\u017ce do osi\u0105gni\u0119cia sukcesu i awansu zawodowego oraz satysfakcji z wykonywanej pracy. Problemy z systemem uznawania kwalifikacji mog\u0105 ponadto skutecznie ograniczy\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wykorzystania potencja\u0142u zawodowego uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczy\u0144, szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie ich wykszta\u0142cenia. <\/p>\n\n\n\n
W dobie spadku dzietno\u015bci i wobec du\u017cych trudno\u015bci z odwr\u00f3ceniem tego niekorzystnego trendu polityki promigracyjne wydaj\u0105 si\u0119 rozwi\u0105zaniem skuteczniejszym ni\u017c polityki pronatalistyczne (cho\u0107 nie wyklucza to ich \u0142\u0105czenia). W zwi\u0105zku z tym wykorzystanie potencja\u0142u ukrai\u0144skich uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczy\u0144 (szczeg\u00f3lnie w kontek\u015bcie ich wykszta\u0142cenia i umiej\u0119tno\u015bci) stwarza w tym zakresie szans\u0119 dla polskiej gospodarki. Organizacja kurs\u00f3w j\u0119zyka polskiego, usprawnienie po\u015brednictwa pracy dla obywateli i obywatelek Ukrainy oraz pomoc w nostryfikacji dyplom\u00f3w to z kolei u\u0142atwienia ze strony pa\u0144stwa najcz\u0119\u015bciej wskazywane przez przedsi\u0119biorc\u00f3w w badaniu NBP. Wreszcie szeroko dost\u0119pna oferta kurs\u00f3w j\u0119zykowych zwi\u0119ksza mo\u017cliwo\u015b\u0107 pomy\u015blnej integracji oraz prawdopodobie\u0144stwo zatrzymania w Polsce cz\u0119\u015bci os\u00f3b nawet po zako\u0144czeniu dzia\u0142a\u0144 wojennych.<\/p>\n\n\n\n
Oferta nauki j\u0119zyka polskiego<\/strong><\/h2>\n\n\n\nPr\u00f3ba identyfikacji us\u0142ug edukacyjnych w zakresie nauki j\u0119zyka polskiego skierowanych do uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczy\u0144 wojennych z Ukrainy by\u0142a przedmiotem ekspertyzy \u201eDzia\u0142ania skierowane do doros\u0142ych migrant\u00f3w i migrantek przymusowych z Ukrainy w zakresie nauki j\u0119zyka polskiego\u201d, przygotowanej na zlecenie Instytutu Bada\u0144 Edukacyjnych. Zakres mapowania uwzgl\u0119dnia\u0142 us\u0142ugi oferowane przez r\u00f3\u017cne typy podmiot\u00f3w (instytucje publiczne, prywatne przedsi\u0119biorstwa oraz organizacje pozarz\u0105dowe) w okresie po 24 lutego 2022 r. i obejmowa\u0142 nast\u0119puj\u0105ce typy obszar\u00f3w:<\/p>\n\n\n\n
\n- du\u017ce o\u015brodki: Gda\u0144sk, Pozna\u0144, Krak\u00f3w, Wroc\u0142aw, Katowice, Szczecin, \u0141\u00f3d\u017a, Bydgoszcz;<\/li>\n\n\n\n
- o\u015brodki tranzytowe: Lublin, Rzesz\u00f3w, Przemy\u015bl;<\/li>\n\n\n\n
- stolice region\u00f3w, w kt\u00f3rych udzia\u0142 migrant\u00f3w i migrantek przymusowych z Ukrainy jest najni\u017cszy w skali kraju: Kielce, Olsztyn, Opole;<\/li>\n\n\n\n
- powiaty przygraniczne: hrubieszowski, che\u0142mski oraz miasto na prawach powiatu Che\u0142m, bieszczadzki, leski;<\/li>\n\n\n\n
- 10 powiat\u00f3w, w kt\u00f3rych wydano najwi\u0119cej numer\u00f3w PESEL na tysi\u0105c mieszka\u0144c\u00f3w: brzezi\u0144ski, tatrza\u0144ski, nowodworski, karkonoski, gr\u00f3jecki, legnicki, pucki, miasto na prawach powiatu \u015awinouj\u015bcie, kamie\u0144ski, gda\u0144ski.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n
Przedmiotem analizy by\u0142y \u017ar\u00f3d\u0142a internetowe (strony www, cz\u0119\u015bciowo profile na portalu spo\u0142eczno\u015bciowym Facebook, dokumenty stanowi\u0105ce za\u0142\u0105czniki \u2013 np. plakaty i ulotki informacyjne, regulaminy kurs\u00f3w, listy podmiot\u00f3w, kt\u00f3re otrzyma\u0142y dofinansowanie w konkursach grantowych). Wyniki ekspertyzy bardziej \u015bwiadcz\u0105 o dost\u0119pno\u015bci informacji dotycz\u0105cych oferty edukacyjnej w zakresie nauczania j\u0119zyka polskiego dla migrant\u00f3w i migrantek przymusowych, ni\u017c stanowi\u0105 analiz\u0119 ca\u0142ej oferty. Pomimo ogranicze\u0144 zwi\u0105zanych z metod\u0105 uda\u0142o si\u0119 uchwyci\u0107 w tym zakresie pewne tendencje.<\/p>\n\n\n\n
Kursy j\u0119zyka polskiego dla uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczy\u0144 odbywaj\u0105 si\u0119 w ca\u0142ym kraju, na r\u00f3\u017cn\u0105 skal\u0119. Oznacza to, \u017ce ich programy i zakres r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119. W Polsce nie ma rz\u0105dowego systemu wspierania nauki j\u0119zyka polskiego dla przyby\u0142ych po 24 lutego 2022 r. Jej organizacja spad\u0142a g\u0142\u00f3wnie na samorz\u0105dy i organizacje spo\u0142ecze\u0144stwa obywatelskiego. Kursy takie by\u0142y oferowane przez instytucje kultury, uczelnie, urz\u0119dy pracy, fundacje, stowarzyszenia. Podmioty te zawi\u0105zywa\u0142y tak\u017ce koalicje i podejmowa\u0142y wsp\u00f3lne inicjatywy. Najmniejszy udzia\u0142 w ca\u0142o\u015bci zidentyfikowanych us\u0142ug mia\u0142y oferty z sektora prywatnego (g\u0142\u00f3wnie szko\u0142y j\u0119zykowe i szko\u0142y policealne). Ka\u017cdy podmiot w du\u017cej mierze sam decydowa\u0142 o tym, jakiej pomocy b\u0119dzie udziela\u0142, sk\u0105d pozyska \u015brodki i wykonawc\u00f3w us\u0142ugi. Nie by\u0142o tak\u017ce jednorodnego systemu komunikowania o kursach. Ka\u017cda gmina, powiat, wojew\u00f3dztwo, instytucja, organizacja robi\u0142a to we w\u0142asnym zakresie, decyduj\u0105c o charakterze upublicznionych informacji oraz sposobie ich prezentacji.<\/p>\n\n\n\n
Wi\u0119kszo\u015b\u0107 kurs\u00f3w by\u0142a nastawiona na uzyskanie podstawowych kompetencji j\u0119zykowych, kt\u00f3re mia\u0142y u\u0142atwi\u0107 odnalezienie si\u0119 w \u017cyciu codziennym i za\u0142atwienie podstawowych spraw. Zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 kurs\u00f3w oferowano nieodp\u0142atnie, co pokrywa si\u0119 z informacjami uzyskanymi od uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczy\u0144 w innych badaniach. Ponadto kursy te kierowano g\u0142\u00f3wnie do niewielkiej liczby beneficjent\u00f3w (20\u201330 os\u00f3b), mia\u0142y one charakter jednorazowy i kr\u00f3tkoterminowy (30, 60 lub 90 godzin lekcyjnych). Proponowano kursy stacjonarne i zdalne, cho\u0107 z przewag\u0105 tych pierwszych. Kursy podlega\u0142y regionalizacji, tzn. mog\u0142y z nich skorzysta\u0107 osoby zamieszkuj\u0105ce dan\u0105 gmin\u0119, powiat lub wojew\u00f3dztwo. Trudno jednoznacznie stwierdzi\u0107, na ile oferta by\u0142a dopasowana do liczby migrant\u00f3w i migrantek na danym terenie i do zg\u0142aszanych przez nich potrzeb. Cz\u0119\u015b\u0107 inicjatyw nauczania j\u0119zyka mia\u0142a charakter oddolny, woluntarny, szczeg\u00f3lnie w pierwszym p\u00f3\u0142roczu od wybuchu konfliktu.<\/p>\n\n\n\n
R\u00f3\u017cnice pomi\u0119dzy ofertami wynika\u0142y ze \u017ar\u00f3d\u0142a i wysoko\u015bci finansowania. Oferty o charakterze projektowym zazwyczaj zawiera\u0142y wi\u0119cej godzin i mog\u0142o z nich skorzysta\u0107 wi\u0119cej os\u00f3b, mo\u017cliwe by\u0142o w ich ramach uzyskanie dodatkowego wsparcia. Finansowanie pozyskiwano ze \u015brodk\u00f3w Unii Europejskiej (np. EFS; Fundusz Azylu, Migracji i Integracji \u2013 \u201eBezpieczna przysta\u0144\u201d) i organizacji mi\u0119dzynarodowych (np. UNICEF). Cz\u0119\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w zosta\u0142a pozyskana przez samorz\u0105dy i organizacje pozarz\u0105dowe w ramach programu Ministerstwa Rodziny i Polityki Spo\u0142ecznej \u201eRazem mo\u017cemy wi\u0119cej\u201d, a cz\u0119\u015b\u0107 pochodzi\u0142a z bud\u017cet\u00f3w samorz\u0105dowych. Najwi\u0119cej propozycji kursowych zaoferowano w du\u017cych i \u015brednich o\u015brodkach, a najmniej \u2013 w powiatach przygranicznych. Du\u017ce o\u015brodki charakteryzowa\u0142a wi\u0119ksza pula ofert ze strony stowarzysze\u0144 i fundacji, co zapewne zwi\u0105zane jest z funkcjonowaniem w miastach wi\u0119kszej liczby tego typu podmiot\u00f3w. W o\u015brodkach tranzytowych, stolicach region\u00f3w, gdzie by\u0142 najmniejszy udzia\u0142 migrant\u00f3w i migrantek, oraz w powiatach przewag\u0119 w ofercie uzyska\u0142y podmioty z sektora publicznego, co z kolei mo\u017ce wskazywa\u0107 na silniejsz\u0105 ich pozycj\u0119 w tych rejonach, jak r\u00f3wnie\u017c na pe\u0142nienie przez nie funkcji nie tylko kulturotw\u00f3rczych, ale tak\u017ce spo\u0142ecznych i integracyjnych.<\/p>\n\n\n\n
Rozwi\u0105zania i rekomendacje<\/strong><\/h2>\n\n\n\nWydaje si\u0119, \u017ce nadszed\u0142 moment weryfikacji dotychczasowej pomocy i zaplanowania dalszych dzia\u0142a\u0144 na podstawie diagnozy potrzeb migrant\u00f3w i migrantek, tak by zach\u0119ci\u0107 ich do osiedlania si\u0119 w Polsce na d\u0142u\u017cej. Zasadnym by\u0142oby przygotowanie oferty nauki j\u0119zyka polskiego nie tylko w wymiarze podstawowym i komunikatywnym, ale tak\u017ce na bardziej zaawansowanych poziomach, czy te\u017c kurs\u00f3w, kt\u00f3re uwzgl\u0119dniaj\u0105 rozw\u00f3j kompetencji j\u0119zykowych. Powinny one umo\u017cliwia\u0107 podej\u015bcie do egzaminu pa\u0144stwowego, co otwiera\u0142oby szerzej drzwi rynku pracy. W dotychczasowej ofercie brakuje kurs\u00f3w j\u0119zyka bran\u017cowego, kt\u00f3re umo\u017cliwi\u0142yby z czasem poszukiwanie przez uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczynie ofert pracy lepiej dopasowanych do ich wykszta\u0142cenia i kompetencji. Warto by\u0142oby r\u00f3wnie\u017c zwi\u0119kszy\u0107 liczb\u0119 godzin oferowanych w ramach kurs\u00f3w. W kontek\u015bcie rozwoju idei lifelong learning<\/em> warto, by kursy dost\u0119pne by\u0142y zar\u00f3wno w postaci stacjonarnej, jak i on-line<\/em>, a uczenie si\u0119 nast\u0119powa\u0142o w r\u00f3\u017cnych kontekstach (formalnie, nieformalnie i pozaformalnie), zar\u00f3wno z nauczycielem, jak i samodzielnie. Powinny one tak\u017ce pozosta\u0107 nieodp\u0142atne. Takie zr\u00f3\u017cnicowanie oferty umo\u017cliwi lepsze jej dopasowanie do sytuacji \u017cyciowej uchod\u017ac\u00f3w i uchod\u017aczy\u0144. <\/p>\n\n\n\nBy wdro\u017cy\u0107 tego typu dzia\u0142ania, konieczna jest zmiana podej\u015bcia i wypracowanie takiej polityki migracyjnej, w kt\u00f3rej m.in. kursy j\u0119zykowe by\u0142yby traktowane jako inwestycja, zar\u00f3wno w kapita\u0142 ludzki i spo\u0142eczny, jak i w gospodark\u0119. Wymaga to dzia\u0142a\u0144 z poziomu pa\u0144stwa, dlatego najwa\u017cniejsz\u0105 rekomendacj\u0105 jest stworzenie systemowych mo\u017cliwo\u015bci i narz\u0119dzi nauki j\u0119zyka polskiego, uczynienie kurs\u00f3w j\u0119zykowych jednym z priorytet\u00f3w polityki migracyjnej. Do takiego systemu warto by\u0142oby w\u0142\u0105czy\u0107 niewykorzystany potencja\u0142 uczelni wy\u017cszych i urz\u0119d\u00f3w pracy, dysponuj\u0105cych wiedz\u0105, do\u015bwiadczeniem, infrastruktur\u0105 i kadr\u0105, kt\u00f3re tylko w ograniczonym zakresie oferowa\u0142y pomoc j\u0119zykow\u0105. Zapewne wymaga\u0142oby to nak\u0142ad\u00f3w i reorganizacji, jednak w ostatecznym rozrachunku skorzystaliby na tym wszyscy interesariusze. Mo\u017cna w tym zakresie wykorzysta\u0107 do\u015bwiadczenia innych kraj\u00f3w, takich jak Szwecja, Dania czy Niemcy. Nale\u017ca\u0142oby tak\u017ce pomy\u015ble\u0107 o stworzeniu systemu por\u00f3wnywania wykszta\u0142cenia i kwalifikacji zawodowych pomi\u0119dzy Polsk\u0105 a Ukrain\u0105, co pozwoli\u0142oby na szybsze uznawanie kwalifikacji.<\/p>\n\n\n\n
O autorce:<\/h3>\n\n\n\n
dr Karolina Messyasz<\/strong> \u2013 socjolo\u017cka, badaczka spo\u0142eczna, analityczka, nauczycielka akademicka. Adiunktka w Katedrze Socjologii Polityki i Moralno\u015bci Instytutu Socjologii Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego.<\/p>\n\n\n\n<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"
Nieznajomo\u015b\u0107 j\u0119zyka kraju, do kt\u00f3rego przybywaj\u0105 migranci i uchod\u017acy, stanowi jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych barier w procesie integracji, a tak\u017ce w dost\u0119pie do rynku pracy. Potrzebujemy systemowych mo\u017cliwo\u015bci i narz\u0119dzi nauki j\u0119zyka polskiego oraz uczynienia kurs\u00f3w j\u0119zykowych jednym z priorytet\u00f3w polityki migracyjnej. Diagnoza sytuacji Ponad rok po rosyjskiej agresji na Ukrain\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby pr\u00f3bujemy monitorowa\u0107 […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":17731,"parent":17695,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"tags":[53,47,547],"autor":[],"class_list":["post-17730","kwartalnik","type-kwartalnik","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-funduszeeuropejskie","tag-funduszeue","tag-kwartalnik"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17730","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik"}],"about":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/kwartalnik"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17730\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17735,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17730\/revisions\/17735"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17695"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17731"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17730"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17730"},{"taxonomy":"autor","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/autor?post=17730"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}