Jakie s\u0105 powody decyzji o podj\u0119ciu nauki w szko\u0142ach dla doros\u0142ych? Jakie przynosi to korzy\u015bci? Czy taka forma edukacji mo\u017ce kszta\u0142towa\u0107 lub wzmacnia\u0107 cechy przedsi\u0119biorcze u \u201estarszych\u201d doros\u0142ych uczni\u00f3w? Mi\u0119dzy innymi na te pytania pozwala odpowiedzie\u0107 przeprowadzona w Instytucie Bada\u0144 Edukacyjnych analiza wywiad\u00f3w zrealizowanych z osobami ucz\u0105cymi si\u0119 w szko\u0142ach dla doros\u0142ych.
Prezentowany tekst powsta\u0142 na podstawie wniosk\u00f3w z analizy przygotowanej przez Mart\u0119 Petelewicz, Julit\u0119 Pie\u0144kosz i Joann\u0119 Stankowsk\u0105 zaprezentowanych podczas konferencji ESREA \u201eAdult education in times of crisis and change: perspectives on access, learning careers and identities\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Analiza obj\u0119\u0142a 14 wywiad\u00f3w pog\u0142\u0119bionych z osobami w wieku 25\u2013<\/strong>49 lat ucz\u0119szczaj\u0105cymi do lice\u00f3w og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cych lub technik\u00f3w dla doros\u0142ych w trybie zaocznym (w szko\u0142ach dla doros\u0142ych, liceach og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cych i technikach obowi\u0105zuje 4-letni okres kszta\u0142cenia. Uczenie mo\u017ce odbywa\u0107 si\u0119 w trybie zaocznym lub wieczorowym). Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z rozm\u00f3wc\u00f3w to osoby w \u015brednim lub prawie \u015brednim wieku (35\u2013<\/strong>49 lat), o niskim statusie spo\u0142eczno-ekonomicznym: posiadaj\u0105ce wykszta\u0142cenie gimnazjalne, zawodowe lub \u015brednie bez matury i pracuj\u0105ce w sektorach wymagaj\u0105cych niskich lub \u015brednich kwalifikacji.<\/p>\n\n\n\n Decyzja o podj\u0119ciu nauki w cyklu czteroletnim w szkole dla doros\u0142ych i wytrwaniu w postanowieniu nie nale\u017cy do naj\u0142atwiejszych. Wymaga posiadania okre\u015blonych cech, kt\u00f3re mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem przedsi\u0119biorczych, jak odwaga do dzia\u0142ania czy podejmowanie inicjatywy. Podj\u0119cie decyzji to zwykle r\u00f3wnie\u017c d\u0142ugi i z\u0142o\u017cony proces, o kt\u00f3rym sami badani m\u00f3wi\u0105 jako o \u201edojrzewaniu do decyzji\u201d. Zdarza si\u0119 jednak, \u017ce ostatecznie bodziec do podj\u0119cia inicjatywy p\u0142ynie z zewn\u0105trz, jest wynikiem inspiracji i ch\u0119ci na\u015bladowania innych, czy wr\u0119cz pokazania otoczeniu, \u017ce skoro \u201einni mog\u0105, to ja te\u017c mog\u0119\u201d (kto\u015b z rodziny lub znajomych poszed\u0142 do szko\u0142y dla doros\u0142ych, w otoczeniu s\u0105 osoby, kt\u00f3re maj\u0105 wykszta\u0142cenie wy\u017csze od badanych). Dojrza\u0142ym s\u0142uchaczom cz\u0119sto towarzysz\u0105 motywacje autoteliczne, rzadziej za\u015b instrumentalne. Te ostatnie zwi\u0105zane s\u0105 z ch\u0119ci\u0105 awansu zawodowego czy mo\u017cliwo\u015bci\u0105 podniesienia swojego statusu ekonomicznego. Jednak wa\u017cnym czynnikiem motywuj\u0105cym do nauki i b\u0119d\u0105cym motorem dzia\u0142ania jest w przypadku badanych do\u015bwiadczane przez nich poczucie wstydu z powodu posiadanego ni\u017cszego wykszta\u0142cenia i ch\u0119\u0107 zrealizowania niespe\u0142nionych dotychczas pragnie\u0144 edukacyjnych. W wypowiedziach rozm\u00f3wc\u00f3w pojawia si\u0119 potrzeba niwelowania poczucia wstydu i bycia gorszym, wynikaj\u0105ca z ich wcze\u015bniejszych do\u015bwiadcze\u0144 w instytucjach, w miejscu pracy lub w trakcie jej poszukiwania, czasem tak\u017ce odczuwanych w towarzystwie czy w rodzinie. Paradoksalnie wi\u0119c odwaga do podj\u0119cia dzia\u0142ania edukacyjnego u badanych kszta\u0142tuje si\u0119 pod wp\u0142ywem deprywacji potrzeb i negatywnych do\u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Wydaje si\u0119, \u017ce tego typu postawa, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b gotowo\u015b\u0107 do podj\u0119cia powa\u017cnych zobowi\u0105za\u0144 i determinacja, by wytrwa\u0107 w decyzji, jest zwi\u0105zana z dojrza\u0142o\u015bci\u0105 rozm\u00f3wc\u00f3w wynikaj\u0105c\u0105 g\u0142\u00f3wnie z ich wieku i do\u015bwiadcze\u0144.<\/p>\n\n\n\n Pewne przejawy tej postawy i dojrza\u0142o\u015bci mo\u017cna zaobserwowa\u0107 tak\u017ce w trakcie realizacji nauki. Przede wszystkim rozm\u00f3wcy podejmuj\u0105 du\u017cy wysi\u0142ek, by w\u0142\u0105czy\u0107 samodzielne uczenie si\u0119 w rytm swojej codzienno\u015bci, w obowi\u0105zki zawodowe i rodzinne. Czas na nauk\u0119 jest najcz\u0119\u015bciej wygospodarowany kosztem wypoczynku, p\u00f3\u017anym wieczorem po realizacji innych, codziennych zobowi\u0105za\u0144. Na tym etapie cz\u0119sto pojawiaj\u0105 si\u0119 stres, obawy, zm\u0119czenie czy nawet my\u015bli o rezygnacji, jednak badani zwykle znajduj\u0105 w sobie motywacj\u0119 do kontynuacji wysi\u0142ku.<\/p>\n\n\n\n Mo\u017cemy te\u017c zaobserwowa\u0107 w\u015br\u00f3d rozm\u00f3wc\u00f3w du\u017c\u0105 gotowo\u015b\u0107 do pe\u0142nego i aktywnego uczestnictwa w edukacji, co wynika z bardziej dojrza\u0142ej postawy, docenienia przez nich znaczenia wiedzy. Podkre\u015blaj\u0105, \u017ce dopiero teraz interesuje ich to, czego si\u0119 ucz\u0105, a uczenie si\u0119 ma dla nich warto\u015b\u0107 autoteliczn\u0105. Sami rozm\u00f3wcy przypisuj\u0105 t\u0119 zmian\u0119 kwestii wieku i nabycia \u201e\u017cyciowej m\u0105dro\u015bci\u201d. Inn\u0105 cech\u0105 charakterystyczn\u0105 dla tej grupy w procesie uczenia si\u0119 jest przejmowanie inicjatywy i podejmowanie okre\u015blonych dzia\u0142a\u0144 w trakcie lekcji. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to te\u017c z poczuciem odpowiedzialno\u015bci za grup\u0119. Starsi uczniowie bior\u0105 zwykle na siebie ci\u0119\u017car rozmowy z nauczycielem, zg\u0142aszaj\u0105 si\u0119, czuj\u0105, \u017ce to na nich spoczywa odpowiedzialno\u015b\u0107 za przebieg lekcji.<\/p>\n\n\n\n Badanie pokazuje, \u017ce ucz\u0119szczanie do szko\u0142y dla doros\u0142ych mo\u017ce kszta\u0142towa\u0107 u badanych pewne cechy przedsi\u0119biorcze, os\u0142abia\u0107 inne, albo te\u017c w og\u00f3le ich nie rozwija\u0107. Przyjrzyjmy si\u0119 wi\u0119c tak\u017ce zamierzonym i niezamierzonym korzy\u015bciom, jakie odnosz\u0105 badani.<\/p>\n\n\n\n W procesie uczenia si\u0119 s\u0142uchacze, poza zdobywaniem nowej wiedzy, poszerzeniem swoich horyzont\u00f3w poznawczych, podnosz\u0105 przede wszystkim swoje kompetencje spo\u0142eczne. Obcowanie z grup\u0105 zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 pod wzgl\u0119dem wieku, do\u015bwiadcze\u0144 \u017cyciowych i zawodowych pozwala lepiej rozumie\u0107 otaczaj\u0105c\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 i procesy spo\u0142eczne. Daje to mo\u017cliwo\u015b\u0107 poszerzenia zakresu kod\u00f3w kulturowych, umo\u017cliwia w\u0142\u0105czanie si\u0119 w rozmow\u0119, a tak\u017ce daje trening udzia\u0142u w dyskusji, prowadzenia argumentacji. Wszystko to pomaga pewniej poczu\u0107 si\u0119 w wielu sytuacjach komunikacyjnych, nie tylko w szkole, ale r\u00f3wnie\u017c w \u017cyciu prywatnym i zawodowym. Ucz\u0119szczanie do szko\u0142y dla doros\u0142ych wp\u0142ywa te\u017c pozytywnie na poczucie w\u0142asnej warto\u015bci, nabieranie pewno\u015bci siebie, co pozwala na lepsze wykonywanie swoich zada\u0144 zawodowych, a tak\u017ce wykorzystanie zdobytej wiedzy w codziennych sytuacjach \u017cyciowych (np. za\u0142atwienie sprawy urz\u0119dowej czy udzielenie pomocy komu\u015b w rodzinie).<\/p>\n\n\n\n To co dodatkowo wzmacnia postaw\u0119 przedsi\u0119biorcz\u0105, to nabycie umiej\u0119tno\u015bci innej ni\u017c dotychczas organizacji czasu, cz\u0119sto wynikaj\u0105cej z konieczno\u015bci pogodzenia obowi\u0105zk\u00f3w domowych i zawodowych z nauk\u0105. Tego typu trening, chocia\u017c obci\u0105\u017caj\u0105cy dla s\u0142uchaczy, wzmacnia i rozwija umiej\u0119tno\u015b\u0107 sprawnego zarz\u0105dzania swoim czasem, jak r\u00f3wnie\u017c zdolno\u015b\u0107 do motywowania samego siebie, szczeg\u00f3lnie w sytuacjach przeci\u0105\u017cenia obowi\u0105zkami, konieczno\u015bci\u0105 porannej mobilizacji do uczestnictwa w zaj\u0119ciach w weekendy etc.<\/p>\n\n\n\n Z drugiej strony nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, \u017ce same plac\u00f3wki powinny kszta\u0142towa\u0107 cechy przedsi\u0119biorcze u s\u0142uchaczy. Szko\u0142y w niewielkim stopniu wzmacniaj\u0105 kultur\u0119 uczenia si\u0119, tak by respektowa\u0142a ona r\u00f3wnie\u017c zachodz\u0105ce procesy i efekty uczenia si\u0119 nieformalnego i incydentalnego, np. w obszarze kszta\u0142towania wspomnianych ju\u017c kompetencji spo\u0142ecznych. Rozwijaj\u0105 si\u0119 one zwykle w spos\u00f3b niezamierzony, szko\u0142y te\u017c nie wzmacniaj\u0105 procesu uczenia si\u0119 zwanego peer learning<\/em>, nie odbywa si\u0119 r\u00f3wnie\u017c walidacja tych kompetencji. Dyskusyjne pozostaje kszta\u0142towanie przez szko\u0142y, do kt\u00f3rych ucz\u0119szczaj\u0105 badani, takich cech jak kreatywno\u015b\u0107, innowacyjno\u015b\u0107 czy pomys\u0142owo\u015b\u0107. Wydaje si\u0119, \u017ce nauka, o kt\u00f3rej opowiadali badani, jest powrotem do schemat\u00f3w znanych z edukacji obowi\u0105zkowej. Powr\u00f3t do roli ucznia mo\u017cna obserwowa\u0107 na wielu p\u0142aszczyznach. Nauczyciel traktowany jest jako osoba odpowiedzialna za ca\u0142y proces, w kt\u00f3rym rozm\u00f3wcy przyjmuj\u0105 i realizuj\u0105 okre\u015blone, narzucone im, zadania. R\u00f3wnie\u017c przebieg lekcji powiela schematy, kt\u00f3re znane s\u0105 z edukacji dla dzieci i m\u0142odzie\u017cy. Dominuj\u0105 metody podawcze, inne, bardziej aktywizuj\u0105ce techniki jak praca w grupach czy nawet samodzielne przygotowanie i przedstawienie poszczeg\u00f3lnych zagadnie\u0144, s\u0105 stosowane sporadycznie.<\/p>\n\n\n\n Podsumowuj\u0105c, wydaje si\u0119, \u017ce samo podj\u0119cie decyzji o rozpocz\u0119ciu nauki przez badanych, o tym, \u017ce \u201echc\u0119 co\u015b zmieni\u0107 w swoim \u017cyciu\u201d, wi\u0105\u017ce si\u0119 z przej\u0119ciem inicjatywy i odpowiedzialno\u015bci za swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107. Tak\u017ce sam proces uczenia si\u0119 przynosi badanym szereg korzy\u015bci, w tym kszta\u0142tuje cechy, kt\u00f3re mo\u017cna okre\u015bli\u0107 mianem przedsi\u0119biorczych, w szczeg\u00f3lno\u015bci w obszarze pewno\u015bci siebie, podnoszenia poczucia warto\u015bci, odwagi do dzia\u0142ania. Niemniej jednak, by ta postawa by\u0142a wzmacniana i rozwijana, potrzebne jest tak\u017ce wsparcie ze strony samych plac\u00f3wek edukacyjnych, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b nauczycieli.<\/p>\n\n\n\n Julita Pie\u0144kosz<\/strong> \u2013 doktor nauk humanistycznych w zakresie socjologii, adiunkt w IBE oraz ekspertka g\u0142\u00f3wna w Zespole ds. Systemu Kwalifikacji. Jest autork\u0105 kilkunastu publikacji naukowych na temat kszta\u0142towania socjologii narodowych oraz metodologicznych podstaw uprawiania historii socjologii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jakie s\u0105 powody decyzji o podj\u0119ciu nauki w szko\u0142ach dla doros\u0142ych? Jakie przynosi to korzy\u015bci? Czy taka forma edukacji mo\u017ce kszta\u0142towa\u0107 lub wzmacnia\u0107 cechy przedsi\u0119biorcze u \u201estarszych\u201d doros\u0142ych uczni\u00f3w? Mi\u0119dzy innymi na te pytania pozwala odpowiedzie\u0107 przeprowadzona w Instytucie Bada\u0144 Edukacyjnych analiza wywiad\u00f3w zrealizowanych z osobami ucz\u0105cymi si\u0119 w szko\u0142ach dla doros\u0142ych. Prezentowany tekst powsta\u0142 […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":17797,"parent":17746,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"tags":[53,47,547],"autor":[],"class_list":["post-17796","kwartalnik","type-kwartalnik","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-funduszeeuropejskie","tag-funduszeue","tag-kwartalnik"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17796","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik"}],"about":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/kwartalnik"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17796\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":17799,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17796\/revisions\/17799"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/17746"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/17797"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=17796"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=17796"},{"taxonomy":"autor","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/autor?post=17796"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}O autorce:<\/h3>\n\n\n\n