{"id":18146,"date":"2025-07-01T20:17:00","date_gmt":"2025-07-01T18:17:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/?post_type=kwartalnik&p=18146"},"modified":"2026-10-23T20:22:07","modified_gmt":"2026-10-23T18:22:07","slug":"kosmiczne-sygnaly-czyli-spotkanie-astronomii-z-muzyka","status":"publish","type":"kwartalnik","link":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/kwartalnik\/kwartalnik-zsk-3-2025\/kosmiczne-sygnaly-czyli-spotkanie-astronomii-z-muzyka\/","title":{"rendered":"Kosmiczne sygna\u0142y, czyli spotkanie astronomii z muzyk\u0105"},"content":{"rendered":"\n

Rozw\u00f3j technologii kosmicznych pozwala astronomom na pozyskiwanie kosmicznych sygna\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna zamieni\u0107 na sygna\u0142 akustyczny (d\u017awi\u0119k) s\u0142yszalny przez ludzkie ucho. Kosmiczne d\u017awi\u0119ki inspiruj\u0105 artyst\u00f3w do tworzenia muzyki.\u00a0<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Noblista ze Strzelna<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Konstrukcja detektora LISA oparta jest na tzw. interferometrze Michelsona. Interferometr to przyrz\u0105d, kt\u00f3rego dzia\u0142anie polega na wykorzystaniu zjawiska interferencji fal elektromagnetycznych. Konstruktorem interferometru jest Albert Michelson ze Strzelna (kujawsko-pomorskie), kt\u00f3ry w 1855 r. jako ma\u0142e dziecko wyemigrowa\u0142 wraz z rodzicami i rodze\u0144stwem do Stan\u00f3w Zjednoczonych. Pr\u00f3buj\u0105c wyznaczy\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 \u015bwiat\u0142a, skonstruowa\u0142 sw\u00f3j s\u0142ynny interferometr, za co w 1907 r. otrzyma\u0142 Nagrod\u0119 Nobla w dziedzinie fizyki.<\/p>\n\n\n\n

Rys. 2  Albert Michelson \u2013 noblista ze Strzelna<\/h6>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wszech\u015bwiat \u201edzwoni\u201d grawitacyjnie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Fale grawitacyjne to mikroskopijne i trudne do wykrycia zaburzenia czasoprzestrzeni. Mo\u017cna je por\u00f3wna\u0107 do zmarszczek na wodzie powstaj\u0105cych po wrzuceniu kamyka, jednak w tym przypadku \u201ekamykiem\u201d mo\u017ce by\u0107 na przyk\u0142ad zderzenie dw\u00f3ch czarnych dziur. <\/p>\n\n\n\n

Wszyscy wiemy o mikrofalowym promieniowaniu t\u0142a, czyli promieniowaniu elektromagnetycznym wys\u0142anym przez bardzo m\u0142ody Wszech\u015bwiat trzysta tysi\u0119cy lat po Wielkim Wybuchu. Chocia\u017c dosz\u0142o do tego ponad trzyna\u015bcie miliard\u00f3w lat temu, do dzi\u015b mo\u017cemy odbiera\u0107 to promieniowanie przez radioteleskopy. Podobnie jest z falami grawitacyjnymi. Zadaniem LISA b\u0119dzie detekcja grawitacyjnego \u201edzwonienia\u201d Wszech\u015bwiata, kt\u00f3re powsta\u0142o w pierwszych sekundach tu\u017c po jego narodzinach. Oczywi\u015bcie sygna\u0142 grawitacyjny mo\u017cna us\u0142ysze\u0107 ludzkim uchem dopiero po tym, jak zostanie zamieniony na fal\u0119 akustyczn\u0105 w procesie tzw. sonifikacji. Taka sonifikacja \u201edzwonienia\u201d Wszech\u015bwiata to gotowa inspiracja dla artyst\u00f3w do tworzenia kosmicznej muzyki.<\/p>\n\n\n\n

Radioteleskop \u201eKOPERNIK\u201d<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Projekt LISA to pie\u015b\u0144 najbli\u017cszej, ale jednak przysz\u0142o\u015bci, natomiast od 1994 r. nieustannie dwadzie\u015bcia cztery godziny na dob\u0119 kosmos jest \u201epods\u0142uchiwany\u201d przez zlokalizowany w Piwnicach pod Toruniem najwi\u0119kszy polski 32-metrowy radioteleskop RT4 \u201eKOPERNIK\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Rys. 3 Radioteleskop RT4 \u201eKOPERNIK\u201d<\/h6>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Gigantyczny instrument badawczy o wadze 620 ton jest cz\u0119\u015bci\u0105 obserwatorium nale\u017c\u0105cego do Instytutu Astronomii UMK. Antena nieustannie odbiera kosmiczne sygna\u0142y w zakresie radiowym, kt\u00f3re astronomowie wizualizuj\u0105 w postaci wykres\u00f3w czy map nieba. Sygna\u0142y radiowe mo\u017cna r\u00f3wnie\u017c zamieni\u0107 na d\u017awi\u0119k \u2013 mamy w\u00f3wczas do czynienia z i\u015bcie kosmicznym radiem. W 2011 r., podczas XI Toru\u0144skiego Festiwalu Nauki i Sztuki, kilkaset os\u00f3b zgromadzonych pod radioteleskopem KOPERNIK mog\u0142o dos\u0142ownie us\u0142ysze\u0107 kosmos na \u017cywo (pulsar PSR 0329+54) oraz wys\u0142ucha\u0107 koncertu grupy Voices of The Cosmos prezentuj\u0105cej muzyk\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 autentyczne kosmiczne sygna\u0142y. <\/p>\n\n\n\n

Muzycy pods\u0142uchuj\u0105 Wszech\u015bwiat<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Pulsary to gwiazdy neutronowe, czyli takie \u201eniedorobione\u201d czarne dziury. Powstaj\u0105 podczas wybuchu gwiazdy supernowej. W\u00f3wczas otoczka umieraj\u0105cej gwiazdy jest odrzucana, a j\u0105dro bardzo drastycznie si\u0119 kurczy. Czasami j\u0105dro zapada si\u0119 tak bardzo, \u017ce powstaje czarna dziura, a czasami proces ten zatrzymuje si\u0119 wcze\u015bniej i powstaje gwiazda neutronowa, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cemy jeszcze bezpo\u015brednio obserwowa\u0107. Niekt\u00f3re gwiazdy neutronowe mo\u017cna obserwowa\u0107 jako pulsary regularnie wysy\u0142aj\u0105ce impulsy radiowe. Regularno\u015b\u0107 tych impuls\u00f3w jest por\u00f3wnywalna z dok\u0142adno\u015bci\u0105 zegar\u00f3w atomowych. Takie \u201erytmy kosmosu\u201d mo\u017cna by\u0142o w\u0142a\u015bnie us\u0142ysze\u0107 w muzyce Voices of The Cosmos podczas koncertu pod toru\u0144skim radioteleskopem. Grupa wykorzystuje w swojej muzyce m.in. sygna\u0142y radiowe pulsar\u00f3w, S\u0142o\u0144ca i magnetosfer planet Uk\u0142adu S\u0142onecznego. D\u017awi\u0119ki p\u0142yn\u0105ce z kosmosu wykorzystuje tak\u017ce ameryka\u0144ski kompozytor, artysta d\u017awi\u0119ku, gitarzysta i radioamator Jeff Gburek, kt\u00f3ry od wielu lat mieszka w Poznaniu i tworzy muzyk\u0119 eksperymentaln\u0105 na bazie w\u0142asnych obserwacji radiowych ziemskiej magnetosfery. Dzi\u0119ki skonstruowanej przez siebie antenie nagrywa sygna\u0142y zorzowe, kt\u00f3re s\u0105 najbardziej intensywne podczas du\u017cej aktywno\u015bci S\u0142o\u0144ca. <\/p>\n\n\n\n

Us\u0142ysze\u0107 niedostrzegalne<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Posiadamy wiele zmys\u0142\u00f3w, kt\u00f3rymi mo\u017cemy do\u015bwiadcza\u0107 otaczaj\u0105cego nas \u015bwiata, jednak sporo nam umyka z powodu r\u00f3\u017cnych ogranicze\u0144. Oko ludzkie widzi tylko w\u0105ski zakres fal elektromagnetycznych od fioletu do czerwieni. Wszech\u015bwiat jednak promieniuje r\u00f3wnie\u017c na falach d\u0142u\u017cszych ni\u017c \u201ekolor czerwony\u201d, bo mamy na przyk\u0142ad podczerwie\u0144, mikrofale, fale radiowe. Z drugiej strony fale kr\u00f3tsze ni\u017c \u201ekolor fioletowy\u201d to kolejno: ultrafiolet, promieniowanie Roentgena czy promieniowanie gamma. Wymienione zakresy fal elektromagnetycznych mo\u017cemy zamienia\u0107 na fale akustyczne, czyli d\u017awi\u0119k. Najbardziej wdzi\u0119cznym zakresem dla takich sonifikacji s\u0105 fale tzw. VLF (Very Low Frequency). Fale elektromagnetyczne o bardzo niskich cz\u0119stotliwo\u015bciach, kt\u00f3re na przyk\u0142ad towarzysz\u0105 du\u017cej aktywno\u015bci ziemskiej magnetosfery. Wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 tych sygna\u0142\u00f3w polega na tym, \u017ce po zamianie ich na d\u017awi\u0119k nie musimy zmienia\u0107 ich cz\u0119stotliwo\u015bci, bo od razu mie\u015bci si\u0119 ona w zakresie s\u0142yszalno\u015bci ludzkiego ucha (od 20 do 20 000 herc\u00f3w). Oznacza to minimaln\u0105 ingerencj\u0119 w kosmiczny sygna\u0142. Mo\u017cna prawie bezpo\u015brednio do\u015bwiadczy\u0107 ludzkim uchem to, czego nie widz\u0105 nasze oczy.<\/p>\n\n\n\n

Rys. 4 Voices of The Cosmos, Lublin \u2013 Warsztaty Kultury<\/h6>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n

\u0179r\u00f3d\u0142o: Archiwum Voices of The Cosmos<\/p>\n\n\n\n

Wsp\u00f3\u0142czesna polska nauka potrzebuje m\u0142odych zdolnych ludzi do przysz\u0142ych projekt\u00f3w realizowanych w sektorze kosmicznym. Popularyzacja nauki poprzez muzyk\u0119 jest jedn\u0105 z metod maj\u0105cych wzbudzi\u0107 zainteresowanie kosmosem. Innym przyk\u0142adem genialnej w swojej prostocie, ale efektywnej popularyzacji kosmosu s\u0105 pierogi S\u0142awosza Uzna\u0144skiego-Wi\u015bniewskiego, kt\u00f3re wzbudzi\u0142y wielkie zainteresowanie r\u00f3wnie\u017c poza granicami naszego kraju. Ka\u017cda metoda przyci\u0105gni\u0119cia m\u0142odego pokolenia jest dobra, cho\u0107 to zadanie nie jest \u0142atwe. <\/p>\n\n\n\n

Sebastian Soberski

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Rozw\u00f3j technologii kosmicznych pozwala astronomom na pozyskiwanie kosmicznych sygna\u0142\u00f3w, kt\u00f3re mo\u017cna zamieni\u0107 na sygna\u0142 akustyczny (d\u017awi\u0119k) s\u0142yszalny przez ludzkie ucho. Kosmiczne d\u017awi\u0119ki inspiruj\u0105 artyst\u00f3w do tworzenia muzyki.\u00a0 Noblista ze Strzelna Konstrukcja detektora LISA oparta jest na tzw. interferometrze Michelsona. Interferometr to przyrz\u0105d, kt\u00f3rego dzia\u0142anie polega na wykorzystaniu zjawiska interferencji fal elektromagnetycznych. Konstruktorem interferometru jest Albert […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":18147,"parent":18088,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"tags":[53,47,547],"autor":[],"class_list":["post-18146","kwartalnik","type-kwartalnik","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-funduszeeuropejskie","tag-funduszeue","tag-kwartalnik"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/18146","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik"}],"about":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/kwartalnik"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/18146\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18150,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/18146\/revisions\/18150"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/18088"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18146"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18146"},{"taxonomy":"autor","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/autor?post=18146"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}