{"id":18234,"date":"2026-01-01T21:50:00","date_gmt":"2026-01-01T20:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/?post_type=kwartalnik&p=18234"},"modified":"2026-10-23T21:54:08","modified_gmt":"2026-10-23T19:54:08","slug":"jak-zmieniaja-sie-potrzeby-w-ksztalceniu-zawodowym-i-jaka-jest-rola-zsk-w-tym-procesie","status":"publish","type":"kwartalnik","link":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/kwartalnik\/kwartalnik-zsk-1-2026\/jak-zmieniaja-sie-potrzeby-w-ksztalceniu-zawodowym-i-jaka-jest-rola-zsk-w-tym-procesie\/","title":{"rendered":"Jak zmieniaj\u0105 si\u0119 potrzeby w kszta\u0142ceniu zawodowym i jaka jest rola ZSK w tym procesie?"},"content":{"rendered":"\n

Kszta\u0142cenie zawodowe przestaje opiera\u0107 si\u0119 na jednorazowym wyborze \u015bcie\u017cki edukacyjnej, a  staje si\u0119 procesem polegaj\u0105cym na uczeniu si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie. W tym kontek\u015bcie ro\u015bnie znaczenie narz\u0119dzi systemowych takich jak Zintegrowany System Kwalifikacji, kt\u00f3ry wspiera \u015bwiadome planowanie rozwoju zawodowego, nie tylko w praktyce szkolnej.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Kszta\u0142cenie zawodowe z perspektywy praktyki szkolnej<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Synektyka to jedna z metod aktywizuj\u0105cych, kt\u00f3ra przez analogi\u0119 i metafor\u0119 w spos\u00f3b kreatywny pokazuje, jak mo\u017cna rozwi\u0105za\u0107 z\u0142o\u017cone problemy, tw\u00f3rczo zadaj\u0105c pytania i przekraczaj\u0105c utarte schematy (Metoda synektyczna a  tw\u00f3rcza aktywno\u015b\u0107 uczni\u00f3w<\/a>. W czasie  zaj\u0119\u0107 z doradztwa zawodowego poprosi\u0142am wi\u0119c nauczycieli przedmiot\u00f3w zawodowych, aby doko\u0144czyli w spos\u00f3b metaforyczny zdanie \u201eKszta\u0142cenie zawodowe jest jak\u2026\u201d. Oto przyk\u0142adowe odpowiedzi: \u201e\u2026jak klucz do drzwi otwieraj\u0105cych konkretne pokoje zawod\u00f3w\u201d; \u201e\u2026jak mapa, kt\u00f3ra prowadzi do wybranego celu zawodowego\u201d; \u201e\u2026jak park rozrywki \u2013 ka\u017cdy znajdzie w nim co\u015b dla siebie\u201d; \u201e\u2026jak klucz, kt\u00f3ry otwiera drzwi do przysz\u0142o\u015bci\u201d. Z kolei uczniowie klasy III technikum kszta\u0142c\u0105cy si\u0119 w zawodzie technik geodeta, pracuj\u0105c t\u0105 metod\u0105, u\u0142o\u017cyli list\u0119 cz\u0119\u015bci sk\u0142adowych kszta\u0142cenia zawodowego, takich jak: nagroda, wk\u0142ad w\u0142asny, zaanga\u017cowanie, do\u015bwiadczenie, wiedza bran\u017cowa, kwalifikacje, motywacja do pracy, umiej\u0119tno\u015bci zawodowe, sukces, spe\u0142nienie zawodowe, perspektywy, pieni\u0105dze.<\/em> To pokazuje, \u017ce m\u0142odzi ludzie postrzegaj\u0105 kszta\u0142cenie zawodowe jako proces, kt\u00f3ry wymaga nie tylko zdobywania kwalifikacji, ale tak\u017ce \u015bwiadomego budowania w\u0142asnego potencja\u0142u. To w\u0142a\u015bnie przej\u015bcie od intuicyjnego, metaforycznego rozumienia kszta\u0142cenia zawodowego do jego \u015bwiadomego porz\u0105dkowania i planowania stanowi istot\u0119 wsp\u00f3\u0142czesnego podej\u015bcia do edukacji i wyznacza rol\u0119 Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji i jego narz\u0119dzi w dalszych etapach rozwoju ucznia. <\/p>\n\n\n\n

Rola ZSK w podejmowaniu decyzji edukacyjno-zawodowych<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Kszta\u0142cenie zawodowe rozpoczyna si\u0119 ju\u017c we wczesnym dzieci\u0144stwie, gdy dzieci z zapa\u0142em w oczach opowiadaj\u0105, kim b\u0119d\u0105, gdy dorosn\u0105. Aby ta przygoda by\u0142a jak najbardziej zajmuj\u0105ca,
z pomoc\u0105 przychodzi ca\u0142y zas\u00f3b narz\u0119dzi Zintegrowanego Systemu Kwalifikacji i Zintegrowanego Rejestru Kwalifikacji. W edukacji przedszkolnej i w klasach I\u2013III mo\u017cna skorzysta\u0107 np. z Ma\u0142ego ZRK<\/a> i propozycji odznak (np. Odznaka Kociego eksperta<\/a>  czy Czarodzieja wn\u0119trz)<\/a>. Doradcy zawodowi i nauczyciele mog\u0105 posi\u0142kowa\u0107 si\u0119 scenariuszami lekcji (np. Kalejdoskop zawod\u00f3w<\/a>), a tak\u017ce wsparciem metodycznym i szkoleniowym oferowanego przez IBE PIB. <\/p>\n\n\n\n

W klasach IV\u2013VI, gdy wzrasta zainteresowanie prac\u0105 i edukacj\u0105, warto  skorzysta\u0107 z wersji rozszerzonej Ma\u0142ego ZRK, e-zasob\u00f3w do orientacji zawodowej zamieszczonych na stronie Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej<\/a>, aplikacji Odznaka+<\/a> umo\u017cliwiaj\u0105cej wydawanie, gromadzenie, przechowywanie i udost\u0119pnianie odznak cyfrowych oraz mikropo\u015bwiadcze\u0144 r\u00f3\u017cnego rodzaju umiej\u0119tno\u015bci i osi\u0105gni\u0119\u0107, a tak\u017ce z Kompasu Szkolnictwa Bran\u017cowego<\/a>, kt\u00f3ry u\u0142atwia wyb\u00f3r odpowiedniej szko\u0142y bran\u017cowej. Za pomoc\u0105 tych narz\u0119dzi mo\u017cna metod\u0105 projektow\u0105 budowa\u0107 rozumienie kompetencji i kwalifikacji oraz podj\u0105\u0107 refleksj\u0119 nad umiej\u0119tno\u015bciami, co pozwoli uczniom planowa\u0107 i realizowa\u0107 edukacj\u0119 wysokiej jako\u015bci (Nauczyciele wobec projektowania uniwersalnego w edukacji<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Uczniowie klas VII\u2013VIII mog\u0105 z pomoc\u0105 nauczycieli, rodzic\u00f3w lub samodzielnie skorzysta\u0107
z wielu przydatnych narz\u0119dzi, takich jak: Kompas Szkolnictwa Bran\u017cowego<\/a> (pomaga wybra\u0107 szko\u0142\u0119 bran\u017cow\u0105), Czatbotka Zeterka (wspiera u\u017cytkownik\u00f3w przegl\u0105daj\u0105cych Zintegrowany Rejestr Kwalifikacji), <\/a> Przewodnik po ZRK<\/a> (wspiera \u015bwiadome planowanie \u015bcie\u017cki edukacyjno-zawodowej, \u0142\u0105cz\u0105c kompetencje, talenty i pasje z oczekiwaniami rynku pracy) czy Moje Portfolio<\/a> (narz\u0119dzie do gromadzenia, porz\u0105dkowania i udost\u0119pniania dowod\u00f3w posiadanych efekt\u00f3w uczenia si\u0119). <\/p>\n\n\n\n

Nowe potrzeby: elastyczno\u015b\u0107, praktyczno\u015b\u0107, uczenie si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Wymienione wy\u017cej narz\u0119dzia pozwalaj\u0105 okre\u015bli\u0107 umiej\u0119tno\u015bci, kompetencje spo\u0142eczne, uzdolnienia, motywacj\u0119, a tak\u017ce pomagaj\u0105 planowa\u0107 rozw\u00f3j zawodowy. Wspieraj\u0105 tak\u017ce reskilling (przekwalifikowanie si\u0119) i upskilling (podnoszenie kwalifikacji i rozwijanie istniej\u0105cych umiej\u0119tno\u015bci w ramach aktualnej roli zawodowej) oparte na r\u00f3\u017cnych dzia\u0142aniach zaczerpni\u0119tych z metod walidacji (Bilans kompetencji<\/a>). W tym kontek\u015bcie ZSK pe\u0142ni istotn\u0105 funkcj\u0119 \u2013 wspiera edukacj\u0119 zawodow\u0105 oraz umo\u017cliwia potwierdzanie efekt\u00f3w uczenia si\u0119 niezale\u017cnie od miejsca ich zdobycia, a tak\u017ce u\u0142atwia uzyskanie praktycznych kwalifikacji po\u017c\u0105danych przez pracodawc\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

Nowoczesne technologie, zw\u0142aszcza AI, umo\u017cliwiaj\u0105 personalizacj\u0119 edukacji zawodowej i pod\u0105\u017canie za  predyspozycjami zawodowymi, potrzebami i mo\u017cliwo\u015bciami ucznia. Personalizowanie zaj\u0119\u0107 praktycznych czy praktyki zawodowej u danego pracodawcy oraz odniesienie praktycznych umiej\u0119tno\u015bci ucznia do potrzeb tego pracodawcy daje szerok\u0105 przestrze\u0144 do generowania nowoczesnych rozwi\u0105za\u0144. Szczeg\u00f3lnie jest to cenne, gdy oko\u0142o 70% uczni\u00f3w z orzeczeniami o potrzebie kszta\u0142cenia specjalnego ucz\u0119szcza do szk\u00f3\u0142 og\u00f3lnodost\u0119pnych (Nauczyciele wobec projektowania uniwersalnego w edukacji<\/a>).<\/p>\n\n\n\n

Edukacyjne wyzwania<\/strong><\/h2>\n\n\n\n

Kszta\u0142cenie zawodowe nie zaczyna si\u0119 od wyboru szko\u0142y i nie ko\u0144czy na zdobyciu dyplomu. Zaczyna si\u0119 w momencie, gdy m\u0142ody cz\u0142owiek po raz pierwszy zadaje sobie pytanie: \u201eKim chc\u0119 by\u0107?\u201d. Znajomo\u015b\u0107 samego siebie, mocnych i s\u0142abych stron, nastawienie na rozw\u00f3j i elastyczno\u015b\u0107 wobec zmian, wychodzenie ze strefy komfortu to wyzwania, przed jakimi \u2013 moim zdaniem \u2013 staje obecnie kszta\u0142cenie zawodowe. W tym kontek\u015bcie rola szko\u0142y, nauczyciela i doradcy zawodowego nie polega ju\u017c wy\u0142\u0105cznie na przekazywaniu informacji, ale na towarzyszeniu uczniowi w procesie budowania jego \u015bcie\u017cki rozwoju. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce metafory tworzone przez uczni\u00f3w \u2013 \u201eklucz\u201d, \u201emapa\u201d czy \u201edroga\u201d \u2013 trafnie oddaj\u0105 istot\u0119 tego procesu. Jednak dopiero dzi\u0119ki narz\u0119dziom takim jak ZSK metafory te mog\u0105 zosta\u0107 prze\u0142o\u017cone na konkretne decyzje, kwalifikacje i realne mo\u017cliwo\u015bci zawodowe. To w\u0142a\u015bnie umiej\u0119tne po\u0142\u0105czenie intuicyjnego rozumienia kszta\u0142cenia zawodowego z systemowym wsparciem stanowi o jako\u015bci tego procesu \u2013 od pierwszych wyobra\u017ce\u0144 po \u015bwiadome decyzje podejmowane w doros\u0142ym \u017cyciu. <\/p>\n\n\n\n

Jolanta Agnieszka Opaluch<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Kszta\u0142cenie zawodowe przestaje opiera\u0107 si\u0119 na jednorazowym wyborze \u015bcie\u017cki edukacyjnej, a  staje si\u0119 procesem polegaj\u0105cym na uczeniu si\u0119 przez ca\u0142e \u017cycie. W tym kontek\u015bcie ro\u015bnie znaczenie narz\u0119dzi systemowych takich jak Zintegrowany System Kwalifikacji, kt\u00f3ry wspiera \u015bwiadome planowanie rozwoju zawodowego, nie tylko w praktyce szkolnej. Kszta\u0142cenie zawodowe z perspektywy praktyki szkolnej Synektyka to jedna z metod […]<\/p>\n","protected":false},"featured_media":18081,"parent":18212,"menu_order":0,"template":"","meta":{"_acf_changed":false,"footnotes":""},"tags":[53,47,547],"autor":[],"class_list":["post-18234","kwartalnik","type-kwartalnik","status-publish","has-post-thumbnail","hentry","tag-funduszeeuropejskie","tag-funduszeue","tag-kwartalnik"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/18234","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik"}],"about":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/kwartalnik"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/18234\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18235,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/18234\/revisions\/18235"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/kwartalnik\/18212"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18081"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=18234"}],"wp:term":[{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=18234"},{"taxonomy":"autor","embeddable":true,"href":"https:\/\/kwalifikacje.gov.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/autor?post=18234"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}