Aby zostać specjalistą w jakiejś dziedzinie, czasem trzeba mieć dyplom uczelni. Są jednak takie profesje, w których możesz się rozwijać dzięki innym drogom – szkole branżowej, doświadczeniu, kursom i kwalifikacjom zdobytym poza edukacją formalną. Co zatem może dziś zaoferować uczelnia i przekonać do podjęcia studiów? Jak przyciąga kandydatów? I dlaczego coraz częściej słyszy się o zjawisku drop-outu?
Studia – chętnych nadal nie brakuje
Są zawody, które wymagają dyplomu studiów wyższych – są to tzw. zawody regulowane, w Polsce to choćby lekarz czy adwokat. Tu sprawa jest jasna – jeśli marzysz o todze i rozprawach sądowych, musisz przeznaczyć kilka lat na poznanie doktryny prawa i otrzymać odpowiednie uprawnienia. Jest jednak dużo stanowisk pracy, które możesz zdobyć bez ukończenia studiów. Formy edukacji, zdobywanie kwalifikacji i doświadczeń są coraz lepiej dopasowane do szybkich transformacji gospodarki, rynku pracy, do nowych potrzeb pracodawcy, ale też i pracownika.
Czy uczelnie nadążają za tymi zmianami? Czy studia nadal są popularne wśród Polaków? Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w ubiegłym roku akademickim na uczelniach w Polsce kształciło się 1322,8 tys. osób – to 42,7 tys. więcej niż rok wcześniej. Tendencja wzrostowa utrzymuje się od 2020. Jednak gdy weźmiemy pod uwagę dłuższy okres, to widać, że jeszcze nie wróciliśmy do wyników roku akademickiego 2015/2016 (1405,1 tys.).
Liczba absolwentów zmniejszyła się z 364,6 tys. w roku akademickim 2015/16 do 306,6 tys. w 2024/25. Co to znaczy i skąd taki spadek?
Drop-out – faktyczny problem czy marginalne zjawisko?
Już w 2020 r. Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy (OPI PIB) na zlecenie Ministerstwa Nauki i Szkolnictwa Wyższego opracował raport na temat zjawiska drop-outu.
Co to takiego? Drop-out to rezygnacja z podjętego kierunku studiów przed uzyskaniem dyplomu, bez względu na to, jakie były tego przyczyny i okoliczności.
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) odnotowała w publikacji z serii Education at Glance, że już w 2008 r. w 18 krajach drop-out dotyczył prawie 1/3 studentów (31%). W raporcie z 2025 r. OECD zwróciła uwagę, że studia licencjackie kończy według najnowszych danych średnio 42% osób, które rozpoczęły program, a tylko 38% kontynuuje naukę. Oznacza to, że drop-out do dziś pozostaje wyzwaniem dla uczelni badanych w krajach OECD.
Dane OPI PIB mówią, że w Polsce w latach 2012−2020 skreślono z listy studentów ponad 1,3 mln osób − to 40 proc. wszystkich studiujących. Badanie określiło też czynniki, które wpłynęły na tę decyzję. To m.in.:
- źle wybrany kierunek, niedopasowany do zainteresowań i preferencji studenta,
- złe proporcje przekazywanej wiedzy teoretycznej i praktycznej,
- zbyt wysoki lub za niski poziom studiów,
- wysokość opłat,
- mało elastyczny plan zajęć,
- poziom infrastruktury oraz organizacji i komunikacji na uczelni,
- inne zobowiązania studenta, takie jak praca czy drugi kierunek studiów.
Komisja Europejska również podjęła ten temat. W raporcie wydanym w 2025 r. analiza skupia się na powodach drop-outu wśród studentów uczelni na obszarze Unii, w tej turze badania było to 26 państw członkowskich, w tym Polska. Analizy te obejmują lata 2018−2021 i badają m.in.: jakie są główne przyczyny rezygnacji ze studiów wyższych w Unii Europejskiej i jak różnią się one w zależności od kraju lub podgrupy studentów, a także w jakim stopniu obecne polityki i praktyki instytucjonalne przyczyniają się do rezygnacji ze studiów.
Co ważne, autorzy raportu potwierdzają, że np. czynniki społeczno-ekonomiczne i ograniczenia finansowe mogą utrudniać osiąganie wyników w nauce i prowadzić do rezygnacji ze studiów. Ważne są także czynniki infrastrukturalne i instytucjonalne, takie jak jakość nauczania czy wsparcie, mogą one łagodzić lub pogłębiać te trudności. Brak integracji społecznej, a także rozbieżność oczekiwań i zainteresowań studenta zmniejszają zainteresowanie kontynuowaniem nauki na uczelni.
Czy jeszcze w ogóle warto studiować?
Oczywiście, że tak. Jednak trzeba brać pod uwagę kilka ważnych kwestii, zanim złożysz podanie o przyjęcie na dany kierunek. Co tak naprawdę chcesz osiągnąć dzięki studiom? Czy wybrany kierunek jest dobrze dopasowany do Twoich możliwości? Czy tryb studiów jest odpowiedni do Twojej sytuacji? Czy uczelnia ma dla Ciebie interesującą ofertę? Czy masz pomysł, jak wykorzystasz ten czas?
Spójrz na studia realnie i praktycznie. Warto brać pod uwagę wady, ale też zalety. Być może studia nie przygotują Cię do wykonywania od razu wymarzonego zawodu, ale są to lata, które poświęcasz na:
- nawiązywanie znajomości i budowanie relacji,
- rozwój osobisty,
- zdobycie wartościowej i rzetelnej wiedzy, umiejętności i oficjalnych kwalifikacji,
- poznanie i wykorzystanie informacji o innych możliwościach edukacyjnych i zawodowych (np. międzynarodowe wymiany studenckie czy też praktyki w firmach współpracujących z uczelnią).
Uczelnie dopasowują się do potrzeb studentów i rynku
Jak to wygląda z perspektywy uczelni? Transformacje na rynku i nowe oczekiwania ludzi powodują, że i tu zachodzą coraz większe zmiany. Są takie uczelnie, które wychodzą z tradycyjnej roli, przeobrażają się w centra nauki, dostępne dla młodszych i starszych słuchaczy (np. kursy dla uczniów szkół podstawowych albo uniwersytety trzeciego wieku). Szkoły wyższe wprowadzają krótsze, skondensowane formy zdobywania wiedzy i umiejętności, które możesz oficjalnie potwierdzić. Oferują też nowe, bardziej elastyczne formy studiowania – np. student może wybierać zajęcia z różnych kierunków i dziedzin, aby zrealizować założony program.
Chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat?
Posłuchaj rozmowy z prof. Grzegorzem Mazurkiem: Studia a kariera, w podcaście „Po pierwsze, umiejętności. Podcast o tym, jak być na czasie”: https://www.youtube.com/watch?v=aOIhtElyFJ8&t=788s.
O wyzwaniach stojących przed szkolnictwem wyższym przeczytasz na: https://microcredentials.pl/konkurs-ncbr-dla-uczelni-jednym-z-rozwiazan-system-mikroposwiadczen-ibe-pib/.
A jeśli wahasz się, co wybrać, zajrzyj do artykułu: https://kwalifikacje.gov.pl/studia-praca-czy-gap-year-opracuj-wlasny-plan-na-przyszlosc/.
Sprawdź źródła
Komisja Europejska, Dyrekcja Generalna ds. Edukacji, Młodzieży, Sportu i Kultury (2025). Tackling dropout from higher education. Urząd Publikacji Unii Europejskiej. https://data.europa.eu/doi/10.2766/0281215 (dostęp: 29.07.2026)
Organisation for Economic Co-operation and Development (2010). Education at a Glance 2010: OECD Indicators. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/eag-2010-en (dostęp: 29.07.2026)
Organisation for Economic Co-operation and Development (2025). Education at a Glance 2025: OECD Indicators. OECD Publishing, Paris. https://doi.org/10.1787/1c0d9c79-en (dostęp: 29.07.2026)
Ośrodek Przetwarzania Informacji – Państwowy Instytut Badawczy (2020). Zjawisko drop-outu na polskich uczelniach. https://radon.nauka.gov.pl/analizy/dropout (dostęp: 29.07.2026)