Choć państwa już od lat wprowadzają ramy kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie, proces ten i rezultaty są bardzo zróżnicowane. Szkocja jest przykładem kraju, który skutecznie wdrożył ramy, a także sprawnie promuje wiedzę o tej innowacji. Warto przyjrzeć się szczególnie szkockiemu programowi „Ambasadorzy szkolni SCQF”.
Punkt wyjścia i pierwsze działania Polaków
Ramy kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie są obecnie wdrażane niemalże na całym świecie. Przystąpienie do budowy krajowej ramy kwalifikacji jest dobrowolne dla kraju. Punktem odniesienia dla państw, które rozpoczęły proces opisu i porządkowania swoich systemów edukacji, są zalecenia Rady Unii Europejskiej z dnia 22 maja 2017 r. w sprawie europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie i uchylające zalecenie Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 23 kwietnia 2008 r. w sprawie ustanowienia europejskich ram kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie.
Polska była w czołówce krajów, które podjęły wyzwanie. Już w lipcu 2013 roku na forum Grupy Doradczej działającej w ramach Directorate General for Education, Youth, Sport and Culture reprezentanci naszego kraju przedstawili polski raport referencyjny. Dokument ten został przygotowany we współpracy z czterema ekspertami zagranicznymi, a tłumaczył on sposób odniesienia polskiej ramy kwalifikacji do europejskiej ramy kwalifikacji dla uczenia się przez całe życie. Warto dodać, że dzisiaj mija już 13 lat od jego prezentacji.
Od zaleceń do praktyki: Szkocja przeciera szlak
Szkocja to przykład kraju, który sprawnie przygotował opis swojego systemu edukacji. Od 1990 roku wdraża ona efektywnie system kwalifikacji − osiągnęła pełne porozumienie i partnerstwo pomiędzy systemem edukacji (zwłaszcza edukacji zawodowej) a rynkiem pracy. Dzięki temu prawie wyeliminowała ona ewentualne problemy związane z kwestią tzw. zatrudnialności. To stosunkowo prosty system. Koncentruje się on w dużej mierze na zapewnianiu wysokiej jakości kwalifikacji wchodzących na rynek pracy, które gwarantują zatrudnialność. Po ponad dwudziestu latach wdrażania systemu rząd Szkocji zainicjował tzw. narodową dyskusję (National Discussion), do której zaproszono wszystkich partnerów tego systemu, a która była monitorowana i nadzorowana przez administrację rządową.
Najważniejsze cele systemu w Szkocji
Scottish Credit and Qualifications Framework (SCQF) to niezależna organizacja pożytku publicznego, która jest odpowiedzialna za zapewnienie jakości i integralności szkockich ram kwalifikacyjnych. SCQF przyjmuje, że system powinien wykorzystywać proste rozwiązania − dba o to i upraszcza go, tak aby był jak najlepiej dostosowany do potrzeb użytkowników.
Zdaniem SCQF system kwalifikacji ma:
- pogłębić wiedzę, dlaczego warto gromadzić kwalifikacje,
- pomóc młodym ludziom zrozumieć, jak mogą zaplanować swoją ścieżkę edukacyjną,
- doprowadzić ich do etapu walidacji,
- promować system kwalifikacji zarówno zawodowych, jak i akademickich,
- wspierać proces rekrutacyjny w firmach,
- wspierać rynek pracy, jego rozwój i dostosować kwalifikacje do jego aktualnych potrzeb, w tym tych związanych z rozwojem nowych technologii.
System szkocki promuje również od początku politykę uczenia się przez całe życie. A co ciekawe, nie reguluje go żadna ustawa.
Struktura SCQF
Rząd Szkocji finansuje działalność SCQF. Co ważne, SCQF pełni funkcję krajowego punktu kontaktowego (National Coordination Point − NCP) i jest w związku z tym jednym z czterech krajowych punktów kontaktowych w Wielkiej Brytanii. Warto tutaj podkreślić, że w Polsce funkcję takiego punktu kontaktowego pełni Departament Strategii, Kwalifikacji i Kształcenia Zawodowego w Ministerstwie Edukacji Narodowej.
Narzędzia i komunikacja
SCQF skupia się przede wszystkim na wsparciu obywateli Szkocji w procesie uczenia się. SCQF sprawnie zarządza bazą danych oraz portalem. Udostępniają one kwalifikacje zainteresowanym osobom i instytucjom. Od początku organizacja zdawała sobie jednak sprawę, że obywatele nie mają wiedzy na temat nowych możliwości i rozwiązań w tym obszarze, dlatego wdrożyła różne narzędzia i uruchomiła wiele kanałów komunikacji. Interesariusze systemu kwalifikacji w Szkocji mają dość duży wpływ na rozwój systemu. SCQF umożliwia wymianę doświadczeń i opinii podczas częstych spotkań tematycznych, warsztatów, prac czy badań na ten temat.
Komunikacja na temat systemu kwalifikacji w Szkocji skierowana jest do takich grup, jak:
- uczący się w każdym wieku,
- rodzice lub opiekunowie,
- pracodawcy,
- nauczyciele i doradcy szkolni,
- administracja lokalna i rządowa.
SCQF korzysta przede wszystkim z następujących narzędzi:
- druki ulotne (np. ulotki, broszury), ale i wydawnictwa (np. Putting Learners at the Centre: Towards a Future Vision for Scottish Education 2022),
- materiały audiowizualne,
- lekcje doradztwa zawodowego – już od wczesnych klas szkoły podstawowej,
- warsztaty i wydarzenia, podczas których dużą wagę przywiązuje się do wymiany opinii i wskazówek do dalszego rozwoju systemu,
- inicjatywy zrzeszające różnych interesariuszy i wiele pokoleń, oparte na wymianie wiedzy, np. program „Ambasadorzy szkolni SCQF”.
SCQF wykorzystuje:
- PR,
- stronę www,
- blog,
- media społecznościowe,
- wydarzenia (w tym wydarzenia sponsorowane przez pracodawców czy SCQF Forum, również w formule one-to-one).
SCQF przyjął, że :
- używa prostego języka w opisie kwalifikacji i w komunikacji z interesariuszami,
- unika zbytniego zmechanizowania (stechnicyzowania, zautomatyzowania) systemu,
- wykorzystuje media społecznościowe − uznaje je za efektywne narzędzie promocji,
- przygotowuje roczny plan PR i bloga, w tym prowadzi osobne blogi dla młodzieży i rodziców,
- gdy planuje kolejne zadania, pamięta, aby nowy projekt był dostosowany do potrzeb danej grupy.
Program „Ambasadorzy szkolni SCQF”
Kluczowym projektem jest program „Ambasadorzy szkolni SCQF”. Realizowany jest już od kilku lat – od 2015 roku. Program pomaga budować wsparcie dla szkół podstawowych i zawodowych oraz dba o szczególne zaangażowanie rodziców i uczniów. Włączenie różnych grup interesariuszy w działania zdecydowanie wspiera wprowadzanie zmian w edukacji (zwłaszcza wpływa na te zmiany, które wymagają elastycznego podejścia np. do realizacji nowego programu szkolnego, wykorzystując również potencjał nowych kwalifikacji i kompetencji).
Obecnie w programie „Ambasadorzy szkolni SCQF” bierze udział ponad 250 szkół, a aż 100 szkół czeka na ostateczną kwalifikację do projektu.
Projekt powstał, aby:
- wesprzeć młodzież w procesie edukacji, tak aby sprawniej wchodziła na rynek pracy,
- zagwarantować spójność i przejrzystość kwalifikacji,
- doceniać osiągnięcia uczniów.
SCQF w ramach tego programu:
- szkoli uczniów na ambasadorów projektu,
- tworzy szkolenia dostosowane do profilu danej szkoły,
- wspiera rozwój kreatywności,
- angażuje rodziców do współpracy przy weryfikacji informacji dotyczących reformy systemu kwalifikacji,
- inicjuje zapotrzebowanie na kolejne kwalifikacje,
- wspiera zrównoważony rozwój.
Aby uświadomić uczniom, czym jest system kwalifikacji, SCQF wykorzystuje w programie:
- podcasty,
- materiały wideo,
- szczegółowe plany lekcji pod kątem poszczególnych kwalifikacji,
- klasy wiodące w konkretnej dziedzinie zawodowej,
- media społecznościowe,
- platformę ambasadorów szkolnych, na której uczestnicy wymieniają się pomysłami i doświadczeniami, a którą moderuje SCQF,
- aplikację, która daje rodzicom możliwość rozmowy,
- małe, lokalne wydarzenia, np. lokalne targi pracy,
- networking z udziałem szkolnych ambasadorów podczas lokalnych wydarzeń,
- peerlearning.
Kilka słów podsumowania
Szkocja jest przykładem państwa, które skutecznie łączy system edukacji – zwłaszcza zawodowej – z potrzebami rynku pracy. Szkocki model opiera się na prostocie, przejrzystości i ścisłej współpracy z pracodawcami oraz interesariuszami na poziomie centralnym i lokalnym, a także na konsekwentnej promocji idei uczenia się przez całe życie.
Na pewno warto zwrócić uwagę na narzędzia, które okazały się skuteczne w upowszechnianiu wiedzy na temat ram kwalifikacji: działania w mediach społecznościowych, dobrze opracowana strona internetowa, organizacja małych wydarzeń w wybranych sektorach gospodarki, pokazy i materiały wideo (dla szkół i nauczycieli) czy tzw. tailored suport (wsparcie dostosowane do potrzeb danego regionu). Kluczowym narzędziem jest też program „Ambasadorzy szkolni SCQF” – angażuje on szkoły, uczniów i rodziców w rozwój oraz popularyzację systemu kwalifikacji. Program i działania SCQF pokazują, że dobrze dobrane narzędzia i właściwa strategia mogą rzeczywiście przynieść konkretne, pozytywne i długofalowe efekty.
Przykład Szkocji stanowi inspirację dla dalszego doskonalenia polskich rozwiązań w obszarze kwalifikacji i współpracy z rynkiem pracy.