O tym, że sztuczna inteligencja (ang. artificial intelligence – AI) coraz śmielej wypełnia nasze życie prywatne i zawodowe, nikogo nie trzeba przekonywać. Niektórych napawa to niepewnością, inni widzą w niej narzędzie, które może być przydatne w pracy w różnych sektorach. A jak to wygląda w edukacji?
Czym jest generatywna AI?
W dużym uproszczeniu, według definicji Grupy Roboczej ds. Sztucznej Inteligencji (GRAI), generatywna sztuczna inteligencja (GenAI) to szczególny typ AI – technologia, która tworzy nowe treści. Użytkownik wykorzystuje prompty (polecenia), a algorytmy GenAI na podstawie danych dostarczonych na etapie tworzenia narzędzia i tych, które przesłano w trakcie realizacji zadania, tworzą odpowiedź lub nowe treści – np. teksty, obrazy, kody.
Warto jednak pamiętać, że jakość wygenerowanego materiału jest zależna od danych, którymi dysponuje narzędzie, a także od naszej sprawności w jego obsłudze.
GenAI ma zastosowanie w wielu branżach. W marketingu, księgowości czy działach IT ta technologia nie od dziś pomaga w codziennej pracy. Co ciekawe, realizowanie zadań z jej pomocą jest coraz bardziej popularne w takich działach jak administracja czy edukacja. Pracodawcy, pracownicy, jak i inni użytkownicy GenAI muszą mieć na uwadze jej zalety, ale i jej wady, tym bardziej że jest to technologia, która rozwija się w niezwykle szybkim tempie. Dobrym źródłem wiedzy na ten temat mogą być np. badania i raporty.
Raport OECD
Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD) w styczniu 2026 r. opublikowała OECD Digital Education Outlook 2026. Według twórców tego raportu generatywna AI może być świetnym wsparciem w edukacji, ale tylko wtedy, gdy istnieją jasno określone cele i zasady jej używania. Może być skuteczna i stosowana zarówno przez nauczycieli lub naukowców, jak i przez studentów czy uczniów.
W każdej części publikacji czytelnik znajdzie wnioski z badań i praktyczne wskazówki, które mogą pomóc w pracy z wykorzystaniem GenAI.
Co podkreśla raport?
Raport analizuje sposoby używania sztucznej inteligencji w edukacji oraz skupia się na możliwościach takiego zastosowania GenAI, które pomoże uczniom, nauczycielom czy też naukowcom nie tylko w codziennych zadaniach, lecz także w rozwoju. Publikacja porusza również temat wsparcia administracji i procesów zarządzania w jednostkach edukacyjnych.
GenAI coraz częściej pomaga realizować zadania (OECD, 2026, s. 15−16). Jednak analizy użycia tych narzędzi wśród studentów pokazują, że technologia ta jest raczej wykorzystywana, żeby lepiej i szybciej wykonać pracę, a nie po to, żeby pogłębiać i utrwalać wiedzę. Dostępne dane (OECD, 2026, s. 17) sugerują, że coraz większa liczba studentów używa GenAI do ogólnego wyszukiwania i pisania tekstów, a także do szybszego wykonywania zadań oraz prac domowych. Standardowe chatboty pomagają zatem stworzyć np. lepszy tekst, ale podczas egzaminów (bez możliwości korzystania z AI) ci sami studenci czy uczniowie radzą sobie już gorzej.
W raporcie podkreślono, że najlepsze rezultaty osiąga się dzięki połączeniu pracy pedagogów, specjalistów i AI. Stworzono narzędzia edukacyjne AI (np. systemy korepetytorskie), które wchodzą w dialog z uczniem, zadają pytania naprowadzające i zmuszają do myślenia. Praca z nimi przynosi pozytywne efekty – pomaga rozwijać krytyczne myślenie, kreatywność i umiejętności argumentacji (OECD, 2026, s. 26).
Nauczycieli z pewnością zainteresuje część o możliwościach wykorzystania GenAI w ich pracy (OECD, 2026, s. 129−198). Najnowsze badanie TALIS (czyli “Międzynarodowe Badanie Nauczania i Uczenia się” z 2024 r.) wskazuje, że:
- 37% nauczycieli szkół podstawowych i ponadpodstawowych korzystało z AI w swojej pracy;
- 57% uważa, że AI pomaga w pisaniu lub ulepszaniu planów lekcji;
- 72% nauczycieli obawia się, że AI szkodzi uczciwości akademickiej (uczniowie oddają prace wygenerowane przez AI jako własne).
Autorzy raportu przyjrzeli się także temu, jak naukowcy już teraz wykorzystują GenAI w swojej pracy (OECD, 2026, s. 223), a także w jakich obszarach może to być najbardziej efektywne, np. w zadaniach związanych z danymi lub zarządzaniem wiedzą (w wyszukiwarkach, raportach badawczych i podsumowaniach). Jednak analizy nie skupiają się jedynie na pozytywnych aspektach – podkreślają choćby trudność w ocenie samodzielności i rzetelności pracy naukowej.
Osoby planujące wdrażanie nowych rozwiązań na poziomie instytucjonalnym może z kolei zainteresować rozdział 11 (OECD, 2026, s. 200). Autorzy zwracają tu uwagę na to, że GenAI może skutecznie wspierać podstawowe procesy w szkolnictwie wyższym, w tym formułowanie programów nauczania, transfer punktów ECTS, doradztwo akademickie czy też rekrutację.
Wskazówki na przyszłość
OECD na podstawie raportu stworzyła rekomendacje dla rządów i sektora edukacji. Jakie są najważniejsze zalecenia?
- Człowiek jest najważniejszy: edukacja musi przede wszystkim rozwijać umiejętności i poszerzać wiedzę, uczyć samodzielnego myślenia. Użycie AI powinno być selektywne i nie może zastępować wysiłku poznawczego ani relacji międzyludzkich.
- Trzeba wspierać rozwój narzędzi GenAI projektowanych dla edukacji. Badania na temat skuteczności GenAI w tym obszarze są również bardzo istotne.
- Fundamentalne w używaniu GenAI są jasne ramy prawne: przepisy powinny gwarantować, że systemy AI w edukacji są godne zaufania i bezpieczne.
- Każdy powinien mieć równy dostęp do infrastruktury technologicznej.